ACTIE 1: het nemen van sponsmaatregelen voor 6 projectlocaties in Haspengouw en Voeren;
Deze actie richt zich op het nemen van maatregelen door landbouwers, landeigenaren, streekbewoners en/of natuurorganisaties, die het landschap robuuster inrichten in functie van verbeteren infiltratie, vertraagde afstroom van water en het (natuurlijk) bufferen van water. De landschapslogica is daarbij leidend; voorstellen zijn op maat van het gebied en afgestemd met eigenaars. Deze (relatief eenvoudige) acties zijn complementair aan lopende investeringsprogramma’s zoals Water-Land-Schap waarbij vooral het tot uitvoer brengen van grote investeringen op korte tijd (oa landschappelijk geïntegreerde waterbuffers) centraal staan. Dit vraagt om een geïntegreerde en participatieve aanpak. De overkoepelende coördinatie gebeurt door de regiocoördinatoren van de Landschapsparken (Grenzeloos Bocageland en Hart van Haspengouw), voor de uitvoering op terrein zal een projectmedewerker aangesteld worden die de grondeigenaren en/of beheerders adviseert en acties begeleidt tot en met de uitvoering op terrein. Afhankelijk van de soort maatregelen zullen ook reeds beschikbare subsidies geactiveerd worden zoals eco-regelingen of Niet-Productieve-Investeringssteun (NPI). Voor andere inrichtingen zullen de budgetten van het Leaderproject ingezet worden.
Mogelijke subacties:
- Werken aan een gezonde en luchtige bodem door bijv. toepassen van organische bemesting, houtsnippers, compost
- Toepassen van gewassen met goede en snelle bodembedekking of diepe wortels
- Verwijderen van drainages
- Herstellen en aanplanten van kleine landschapselementen, die het landschap verruwen
- Aanleggen van swales
- Aanleggen van moerasachtige zones, ruigtes, poelen, infiltratiezones
- Behouden en beheren van structuurrijke graslanden
- Afremmen van water langs (holle) wegen
- Het verwijderen van verharding
6 projectgebieden:
- Bovenloop Voer (Sint-Pieters-Voeren)
- Bovenloop Veurs (Sint-Martens-Voeren)
- Bronbeek Demer thv Molenbeemden (grens Riemst/Bilzen-Hoeselt)
- Weyerkensbeek (Rosmeer)
- 2 locaties – aan te duiden gedurende de projectperiode en in samenspraak met de gemeenten en haar inwoners (participatief).
Concrete taken:
- Advisering tav toepassing landbouwtechnieken, beheer, subsidie-scan
- Uitwerken concrete inrichtingsvoorstellen
- Opmaken eenvoudige vergunningsaanvragen (bv. swales,…)
- Uitwerken aanbesteding voor aannemers, aankoop plantgoed en materialen
- Begeleiding van uitvoeringen op terrein
ACTIE 2: participatie en communicatie
- participatie en communicatie ter realisatie van sponsmaatregelen richting de gebruikers van het landschap: Een valleibrede aanpak in functie van het sponslandschap vraagt om inspirerende communicatie, sensibilisering en afstemming. Maatregelen zijn immers nodig op locaties die in principe geen of weinig overlast ondervinden en dat vraagt om solidariteit van inwoners en landgebruikers bovenstrooms en op plateaus, zodat problemen meer benedenstrooms en in het dal kunnen verminderen.
- participatie en communicatie ter uitdragen van resultaten en inspirerende voorbeelden richting professionele actoren zoals o.a; lokale overheden, terreinbeheerders, private studiebureaus, ...
Concrete taken:
- bekendmaking project, realisaties en inspirerende voorbeelden via diverse media o.a. in gemeentelijke infobladen, website, social media (oa via de kanalen van de landschapsparken), persberichten, ....
- toelichting sponsacties op gemeentelijke adviesraden i.s.m. betrokken gemeenten o.a. milieuraad Alebi Bilzen
- organisatie 4 demomomenten voor landbouwers, grondeigenaars en -gebruikers rond inspirerende toepassingen in het landschap, die bijdragen aan de realisatie van een sponslandschap:
- Mabrouck, Reesberg, Rode Bos/Remersdaal & Teuven: toepassing swales
- Rosmeer: toepassing wintergrachten - organisatie van 1 infomoment per projectlocatie met alle betrokken actoren rond concrete realisatie sponsactie, uitnodiging via huis-aan-huis bedeling
- opmaak en verspreiding digitale inspiratiegids rondom inspirerende voorbeelden als vervolg op brochure “Valleien in Balans – samen in actie voor een natuurlijk en weerbaar landschap”, 2023 (van theorie naar praktijk)
- organisatie masterclass ‘sponslandschap’ voor beleidsmedewerkers rond inspirerende toepassingen en realisaties concrete sponsacties.
Gezien de urgentie en steeds extremere weerevents omwille van de klimaatsverandering zijn bestaande initiatieven niet voldoende om dorpen in valleien en het natuurlijke landschap rondom in Zuidoost-Haspengouw weerbaarder te maken voor overstromingen en droogte. Via dit project willen we daarom voor 6 focusgebieden op een geïntegreerde manier samenwerken aan het versterken van het klimaatbestendig landschap: een landschap dat beter opgewassen is tegen de grillen van het veranderend klimaat. Zo’n landschap kan het water langer vasthouden in de bodem, zorgt ervoor dat het water trager naar lagergelegen gebieden stroomt en geeft het water in dalbodems meer ruimte door natuurlijke buffering. Klimaatbestendige landschappen zijn dus eigenlijk “sponslandschappen”: net zoals een spons kunnen ze water opslaan. Sponslandschappen verbeteren het waterbergend vermogen van het landschap. We zetten in op een aanpak, die voorbeeldstellend kan zijn voor andere gebieden. Dit project is daarbij een opstap om mee invulling te geven aan de ambitieuze hemelwater- en droogteplannen van de deelnemende gemeenten.
Onze aanpak: herstellen van natuurlijke valleisysteem - valleibreed, van bron tot monding en van plateau tot dal via een participatieve aanpak. We hebben daarbij 2 doelstellingen:
- Investeringen in het landschap: Door de hele vallei natuurlijker in te richten en daarbij de landschapslogica te volgen, kunnen problemen rond wateroverlast en droogte minder groot en beter hanteerbaar worden. De natuur en biodiversiteit varen er bovendien wel bij en de landschapskwaliteit gaat erop vooruit. Maar zo’n klimaatadaptieve aanpak vraagt om solidariteit tussen de mensen die er wonen. Immers, voor een dergelijke systeembenadering zijn ook ingrepen nodig op plaatsen in het landschap, waar in principe weinig of geen problemen worden ervaren.
- Participatie en communicatie: Naast de noodzakelijke investeringen in het landschap, is het bij een systeembenadering nodig dat iemand als ambassadeur de boer op gaat om inwoners, landbouwers en landeigenaren te sensibiliseren om acties te ondernemen, te adviseren en hen te “ontzorgen”. Het is nodig dat dit geïntegreerd en participatief gebeurt, zodat alle relevante thematieken in onderlinge samenhang worden beschouwd (landbouw, natuur, landschap, water, erosie) en terreineigenaren in een vroegtijdig stadium worden betrokken. Een sectorale benadering leidt tot gemiste kansen en tegenstellingen, die door participatie vroegtijdig kunnen worden vermeden.
Tongeren, Hoeselt, Bilzen, Riemst, Voeren
Universiteitslaan 1
3500 Hasselt
België