Het project omvat de aankoop en installatie van agrivoltaics boven een deel van een boomgaard (1512 m²) van Conference peren. Het begrip agrivoltaics wordt gebruikt voor installaties van zonnepanelen voor electriciteitsproductie, geïnstalleerd boven een gewas waarbij het economische belang van gewasproductie niet in verdrukking mag komen door de installatie van zonnepanelen. Tevens moet het totale rendement van elektriciteit en gewasproductie hoger zijn dan het rendement van de gewasproductie zonder agrivoltaics.
De aankoop en installatie omvat zowel de draagstructuur (4,2-4,5 m hoog), als de zonnepanelen, als de installatie om de elektriciteit te gebruiken (omvormers, …). In deze pilootinstallatie worden 4 varianten agrivoltaics aangelegd die variëren in percentage lichtdoorlaatbaarheid en positionering boven de 5 bomenrijen (elke variant is 18 m lang in de rij):
- 378 m² met zonnepanelen van 40% transparantie gemonteerd in kapelvorm
- 378 m² met zonnepanelen van 30% transparantie gemonteerd in kapelvorm
- 378 m² met zonnepanelen van 40% transparantie met panelen dwars op de rij,
die manueel te openen zijn op momenten dat de bomen een maximum aan licht nodig hebben voor bloembotvorming, - 378 m² met zonnepanelen van 50% transparantie met panelen assymetrisch gemonteerd volgens de rij zodat de schaduw van de zonnepanelen voornamelijk op de grasstrook valt.
Tussen deze constructie van zonnepanelen worden hagelnetten gemonteerd zodat er ook bij een schuine hoek van hagelinslag geen schade aan het fruit kan ontstaan en een volledige bescherming kan gegarandeerd worden. De agronomische resultaten van de perenbomen onder deze pilootinstallatie van agrivoltaics kan vergeleken worden met deze van een perceel Conference bomen van vergelijkbare ouderdom onder hagelnet enerzijds en zonder bescherming anderzijds, die beide aangrenzend gelegen zijn.
De pilootinstallatie waarvoor hier subsidie wordt aangevraagd zal ook na het einde van het Vlaio-LA traject (het onderzoeksproject) behouden worden zolang het relevant is. Het zorgt voor een continuïteit van verzamelen van gegevens en voor een permanente demonstratie naar fruittelers, burgers, overheden en energie-bedrijven. Dit project zal aldus ook uitvoering geven aan de initiatieven in het Landschapspark ‘Hart voor Haspengouw’ waar economische activiteiten en landschappelijke waarden harmonieus moeten evolueren.
- Door het grenzen van het perceel met agrivoltaics aan de terreinen van pcfruit, kan de pilootinstallatie geïntegreerd worden in het demonstratieve karakter van de proeftuin. Meerdere keren per jaar zijn er rondgangen met fruittelers. Er worden op zeer regelmatige basis bezoeken georganiseerd voor diverse partijen als toeleveranciers, overheden, beroepsorganisaties, producentenorganisaties en andere stakeholders. De nabijheid van de pilootinstallatie zorgt voor een permanente wetenschappelijke en technische opvolging en gebruik voor demonstratieve doeleinden, ook wanneer het Leader project afgelopen is.
Omwille van de klimaatveranderingen die steeds meer voelbaar zijn, is elke tak van de maatschappij verantwoordelijk om hun steentje in de energietransitie bij te dragen. Ook de landbouwsector en meer bepaald de fruitteelt, moet mee innoveren om de hoeveelheid uitgestoten broeikasgassen drastisch te verminderen. In Vlaanderen is de landbouwsector verantwoordelijk voor 17% van deze uitstoot, en is dus een belangrijke schakel in de duurzaamheidstransitie. De fruitteeltsector zelf heeft ook baat bij een vertraagde klimaatverandering, omdat hun gewassen vaak geconfronteerd worden met extreme weersfenomenen, wat tot grote opbrengstverliezen en inkomensonzekerheid leidt.
Belangrijke onderdelen van deze duurzaamheidstransitie zijn een CO2-neutrale bedrijfsvoering en waterbeheer. Voor een CO2-neutrale bedrijfsvoering hebben Vlaamse landbouwbedrijven behoefte aan een snelle energietransitie om hun activiteiten te verduurzamen. Deze transitie kan mogelijk gemaakt worden door de implementatie van "agrivoltaics". Bij agrivoltaics worden fotovoltaïsche zonnepanelen (PV) gecombineerd met gewasproductie waardoor het immense areaal van de landbouwsector efficiënter en duaal kan gebruikt worden. Het ontwerp van de PV-installatie is gericht op het maximaliseren van de energieopbrengst maar mét behoud van voldoende lichtintensiteit voor de gewasteelt. Het is hierbij tevens mogelijk het gewas te beschermen tegen ongunstige weercondities zoals hagel, hevige neerslag, droogte, zonnebrand… waardoor er meer oogst- en kwaliteitsgarantie is van het fruit.
Daarnaast worden landbouwers, net zoals burgers, getroffen door de stijgende energieprijzen. Hierdoor zullen de kosten voor energie (voornamelijk gas en elektriciteit) toenemen, waardoor de financiële draagkracht sterk daalt. Zo weegt specifiek in de fruitteelt momenteel de energiekost van de koelcellen waarin fruit bewaard wordt zwaar door op de rendabiliteit van de bedrijven. Via agrivoltaics kunnen landbouwbedrijven meer energie-zelfstandig worden.
Agrivoltaics kan in theorie uitgerold worden op elk perceel, en kan dus elk groente-, fruit-, en akkerbedrijf deze technologie implementeren. Echter, het voortraject leert ons dat agrivoltaics in Vlaanderen best fijnmazig kan uitgerold worden, rekening houdend met gewas-, perceel-, teelttechnische- en bedrijfsspecifieke parameters. De Vlaamse overheid heeft er bovendien specifiek voor gekozen om agrivoltaics te laten evalueren in de fruitteelt omdat er in deze teelt toch al beschermingsmaatregelen worden geïnstalleerd tegen weersinvloeden, waarvan het belang toeneemt door de klimaatverandering. De belangrijkste daarvan zijn hagelnetten (gaas; appelen en peren) en regenkappen (plastic; zachtfruit zoals bessen, bramen, frambozen en kersen). De visuele vervuiling die onvermijdelijk samen gaat met dergelijke bescherming, is niet groter, zelfs eerder minder bij agrivoltaics ten opzichte van de andere structuren. Buiten de fruitteelt is er momenteel weinig interesse van de Vlaamse regering om in te zetten op agrivoltaics om de schaarse open ruimte in Vlaanderen niet verder te benemen en het landschappelijk karakter niet te verliezen.
Met de installatie van deze agrivoltaics boven een perenboomgaard ontstaat een onderzoeksinfrastructuur die geschikt is om gedurende een middellange termijn (15-30 jaar) agronomische maar ook energie-gerelateerde aspecten van agrivoltaics boven perenbomen kan onderzoeken. De onderzoeksinstallatie zal als een pilootinstallatie worden beschouwd die toelaat om
- de agronomische invloeden van agrivoltacis op perenbomen te onderzoeken zoals de negatieve effecten te wijten aan de verminderde lichtinval en daardoor verminderde fotosynthese en de positieve effecten te wijten aan het vermijden van zonnebrand, het vermijden van hagelschade en het verminderen van het watergebruik door een daling van de evapotranspiratie,
- de opbrengsten van electriciteitsproductie op te volgen en de totaalbalans te maken van kosten en baten voor de fruitteler,
- overheden en omwonenden te laten kennis maken met agrivoltaics, de publieke discussie over gewenstheid, vergunningen en landschappelijke effecten op te wekken op basis van een reële situatie.
Met deze installatie sluiten we ook aan bij een kopgroep van een 5-tal Europese onderzoeksinstellingen actief in toegepast onderzoek op de fruitteelt, die een living lab netwerk willen vormen waarin nieuwe technologieën (robotics, precisiefruitteelt en agrivoltaics) worden uitgetest, waar resultaten en ervaringen worden uitgewisseld tussen Europese onderzoekers en de toekomst van de Europese fruitteelt wordt voorbereid. Een en ander gebeurt in de werkgroep ‘Digital Orchards’ van de organisatie EUFRIN (European Fruit Research Institutes Network). De directeur van pcfruit, Dany Bylemans, is momenteel voorzitter van deze werkgroep ‘Digital Orchards’. Via het investeringsproject zet pcfruit zich nog meer op de internationale kaart.
Sint-Truiden
Universiteitslaan 1
3500 Hasselt
België