Een ovenbuur(t) herrijst!

De Van Den Borresmolen is een beschermde watermolen, gelegen in het dorp Strijpen, aan de rand van de Vlaamse Ardennen. Deze unieke graanmolen maakt deel uit van een grotere site met boerderij, woonhuis, moestuin en boomgaard en doet al meer dan honderd jaar dienst als elektriciteitscentrale. De erfgoedsite wordt nu al door de Van Den Borresmolen vzw voor een groot deel opengesteld voor het publiek en is een toonbeeld van hoe lokale landbouw, ambacht en techniek eeuwenlang hand in hand gingen. Naast zijn commerciële functie was de molen van oudsher ook een echte ontmoetingsplaats midden in het dorp.

Een belangrijke schakel in de korte keten van graan verbouwen, graan malen en brood bakken ontbreekt echter op de site: de bakoven is nagenoeg verdwenen. Graag willen we deze schakel terug activeren zodat het volledige proces van graankorrel tot brood kan hernomen worden. Daarenboven willen we ook de sociale functie van de molen terug activeren.

De bakoven werd begin 1900 opgetrokken tegen de zijgevel van de molenaarswoning. Een bescheiden bakhuisje met lessenaarsdak beschermde de oven tegen de weersinvloeden. In de jaren ’30 van de vorige eeuw werd het bakhuis vergroot tot het huidige volume waardoor meer plaats ontstond voor onder andere ook de verwerking van de melk van de boerderij.

De huidige staat van de bakoven en het bakovenhuis is helaas slecht. De schouw van de oven moest wegens instortingsgevaar afgebroken worden en de koepel van de oven was gescheurd. Het enige huidige restant van de bakoven is het baksteengewelf waar de ovenkoepel op gebouwd was.

In eerste instantie zal de ovenkoepel moeten gerestaureerd worden en de schouw opnieuw moeten opgetrokken worden. Het gaat hier om een bijzonder grote schouw daar zij hoger zal moeten zijn dan de omringende gebouwen (meer dan 8 meter). De ietwat vreemde aansluiting met het dak en de verankering van de schouw met de naastliggende gebouwen zorgt ervoor dat dit toch geen standaard bakovenrenovatie is. Om het bakhuis daarenboven te transformeren tot een degelijk projectlokaal voor scholen en groepen zullen de nutsvoorzieningen moeten hersteld worden en zal er geïnvesteerd worden in een kleine keuken met enkele eenvoudige voorzieningen (frigo, vaatwas, kookvuur).

De tweede fase van het project omvat het in gebruik nemen en exploiteren van de bakoven. Het bakken in een ovenbuur is van oudsher een sociaal gebeuren. Bij het warmstoken van de oven werd de buurt uitgenodigd om de eigen broden mee te brengen om zodoende efficiënt gebruik te kunnen maken van de gecreëerde warmte. Voortbouwend op dit idee willen we actief mensen terug samenbrengen rond de oven, met veel aandacht voor het verhaal van de watermolen én de lokale landbouwproducten. De ovenbuur van deze watermolen leent zich hier uitstekend toe wegens zijn grote omvang.

Het is de bedoeling van de vzw om de dorpsbewoners samen te brengen rond dit project. Nu al lokken de activiteiten van de vzw de buurtbewoners naar de molen. Drie maal per jaar komen de bewoners samen bij een hapje en een drankje op de binnenkoer om het reilen en zeilen in het dorp te bespreken. Met dit project willen we deze traditie nog versterken.

Concreet zullen verschillende activiteiten georganiseerd worden die verband houden met het bakhuis en zijn oven. Er wordt in eerste instantie ingezet op een samenwerking met drie scholen uit de buurt (zie partners). Op de site worden wel vaker scholen ontvangen voor een interactieve rondleiding in de molen maar het bakhuis zal voor deze scholen fungeren als een projectlokaal buiten de school waar ze ervaring kunnen opdoen met brood bakken, vuur maken, oude technieken en ambachten. Een echt doe-lokaal waar de scholen steeds terecht kunnen voor activiteiten. In het schooljaar 2026-2027 engageren we ons om de scholen uit te nodigen voor een rondleiding in de molen en de presentatie van het bakhuis.

Daarenboven engageren we ons om ook bakworkshops te organiseren voor elk van de scholen. Voor de expertise van het broodbakken werken we samen met een lokale bio-bakker in het dorp (zie partner Feelkeshof) en voor de grondstoffen werken we samen met de Ijzerkotmolen die lokale biogranen maalt tot bloem. (De eigen molen is helaas nog niet maalvaardig, maar kan men wel al in actie zien voor de productie van elektriciteit). In ruil voor deze workshops vragen we de scholen om publiciteit te maken voor de activiteiten van de vzw en voor de het nieuwe bakhuis dat ook kan afgehuurd worden. Door de samenwerking met de scholen bereiken we op die manier niet alleen de leerlingen maar ook de ouders of grootouders van het dorp.

Daarnaast willen we met de vzw ook evenementen organiseren voor de buurtbewoners en vrijwilligers van de vzw waarbij we de dorpstradities willen in stand houden. In februari was er de traditie van het Geutelingen gieten (streekproduct uit de streek van Brakel) en tijdens de zomerkermis werden taarten gebakken. Met het opnieuw organiseren van deze twee activiteiten hopen we de buurtbewoners dichter bij elkaar te brengen. Op die manier krijgt het dorpje Strijpen opnieuw een echte ovenbuur(t).

Ten slotte willen we met de vzw de bakoven ook openstellen voor een ruimer publiek van adolescenten. Voor vele jongeren uit de stad blijkt een verblijf op het platteland een unieke ervaring. Eenvoudige handelingen zoals het maken van een vuur, het halen van melk bij de boer en het zien malen van graan blijkt voor velen een fantastische ervaring. De restauratie van de bakoven zal er niet alleen voor zorgen dat we minder afhankelijk zijn van de weersomstandigheden voor deze activiteiten - we hebben immers nog geen overdekte ruimte voor onze bezoekers - maar het zal ons ook in staat stellen om de leerlingen nog meer onder te dompelen in de unieke ervaringen die het plattelandsleven ons biedt in al zijn prachtige eenvoud.

Met dit project wensen we dus enerzijds de historische erfgoedwaarde van de bakoven te herstellen en anderzijds verschillende generaties dorpsbewoners samenbrengen rond dit unieke erfgoed.