Zorggroep Myna is een Vlaamse organisatie gespecialiseerd in geestelijke gezondheidszorg, ontstaan uit de fusie van PZ Asster en MC Sint-Jozef sinds 1 januari 2025. Met vijf campussen in Limburg en cc 1600 medewerkers is het één van de grootste zorginstellingen van België. De campussen zijn vrij toegankelijk voor patiënten, medewerkers, bezoekers en buurtbewoners. Twee sites vormen de focus van dit project: campus Munsterbilzen, gelegen aan de voet van het Munsterbos en campus Tongeren in het centrum.
Onze groenvisie is om de campussen te transformeren tot een helende, duurzame omgeving waarin natuur en zorg hand in hand gaan. Een interne coördinator vergroening en ecologische duurzaamheid werd daarvoor structureel aangesteld. Deze functie staat in voor het ontwerp, de coördinatie van vergroeningsprojecten, de aansturing van de interne groenploegen, het ecologisch omvormen via het beheer en de ontwikkeling van groenplannen per campus. Vandaag bestaat er reeds een duidelijke groenvisie, en voor verschillende afdelingen werden reeds plannen opgemaakt. De uitvoering daarvan gebeurt echter grotendeels via externe aannemers, vaak geselecteerd via openbare aanbesteding. Hierdoor ontbreken dikwijls zowel de vereiste ecologische expertise als de mogelijkheid tot actieve participatie van patiënten. Via dit LEADERproject wil Zorggroep Myna hier verandering in brengen en inzetten op duurzame uitvoering door een interne natuurprofessional, in samenwerking met gebruikers van de campus.
Zo willen we onze terreinen, nl Campus Munserbilzen (cc 10 ha) en campus Tongeren (cc 30 are) structureel
omvormen tot biodiverse, klimaatveilige en natuurinclusieve omgevingen, maar ook plekken creëren waar patiënten en medewerkers rust, verbinding en betekenisvolle ervaringen kunnen opdoen in de natuur.
Deze ecologische ingrepen versterken niet alleen de biodiversiteit op en rond de campussen, maar zorgen ook voor waardevolle stapstenen en corridors in het Haspengouwse landschap.
Campus Tongeren, gelegen binnen de stedelijke kern van Tongeren, biedt kansen voor vergroening in
een omgeving waar groene publieke ruimte schaars is. Campus Munsterbilzen, aan de rand van het Munsterbos, (een 450 hectare groot natuurgebied dat deel uitmaakt van het Nationaal Park Hoge Kempen) vormt een strategische schakel tussen de zorgomgeving, het natuurgebied en de vele bossen. De groeninrichting draagt bij aan het herstel van het typisch Haspengouws cultuurlandschap en
verhoogt de ecologische draagkracht van de randzones van Bilzen en Tongeren. Om de biodiversiteit op beide campussen structureel te versterken, wordt een groensmid aangesteld: een medewerker met diepgaande kennis van ecologie en natuurbeheer én ervaring met kwetsbare doelgroepen. Deze functie is nieuw binnen de Vlaamse GGZ-sector en beantwoordt aan de groeiende vraag naar duurzame, participatieve natuurzorg. De groensmid werkt over de campussen heen, vertrekt vanuit de reeds ontwikkelde groenplannen, werkt samen met de partners en betrekt patiënten en personeel actief bij het realiseren van natuurinrichtingen. De activiteiten zijn participatief, laagdrempelig, aangepast op maat van elke patiënt, en kaderen binnen een herstelgerichte, niet-prestatiegerichte therapie. Via educatieve sessies voor medewerkers, patiënten en bezoekers verhogen we het ecologisch bewustzijn binnen en buiten de organisatie.
Door de combinatie van ecologische realisaties, structurele zorginbedding en regionale partnerschappen ontstaat een vernieuwend participatiemodel, dat de weg wijst voor andere zorginstellingen. De aanpak heeft voorbeeldwaarde binnen de Vlaamse GGZ-sector, waar structurele inzet op biodiversiteit in combinatie met therapie vandaag nog uitzonderlijk is.
Het project beoogt de versterking van de biodiversiteit op de campussen, door natuurinrichtingen te realiseren samen met patiënten en medewerkers. De aanstelling van een interne groensmid met ecologische expertise vormt de spil van deze werking. Via een participatieve, niet-prestatiegerichte model en educatie wordt ook het mentaal welzijn van de gebruikers versterkt
- PLANET: Biodiversiteit, ecologie en duurzaamheid
Het project heeft diverse duurzame effecten op de natuur, specifiek gericht op het bevorderen van de biodiversiteit en het creëren van natuurverbindingen. Dit wordt bereikt door de realisaties en een duurzaam beheer
- Via aanplanten van inheemse soorten, bloemenweides, houtkanten, schuilplaatsen,... worden natuurlijke habitats gecreëerd en de biodiversteit versterkt
- De inrichting stimuleert aanwezigheid van bestuivers essentieel voor het ecosysteem
- De campussen functioneren als ecologische stapstenen tussen natuurgebieden in Haspengouw, met campus Munsterbilzen als schakel in een landschappelijke verbinding en campus Tongeren als groene long binnen stedelijke context.
- Klimaatadaptieve maatregelen: Ontharding, groene gevels, wadi͛s, bomen, ... zorgen voor infiltratie van regenwater, temperatuurdaling, luchtzuivering en geluidsdemping.
- Alle elementen worden duurzaam aangelegd met oog op onderhoudsvriendelijk en ecologisch beheer
- Actieve participatie en educatie stimuleert ecologisch bewustzijn en gedragsverandering bij personeel en patiënten.
- In stedelijke context biedt versterking van groen een essentiële buffer tegen hittestress, luchtvervuiling en geluidsdruk. De stadscampus fungeert als groene long en rustpunt in de bebouwde omgeving, en draagt bij aan stedelijke biodiversiteit die vaak onder druk staat. - PEOPLE: Zorg, welzijn en sociale interactie:
Sinds de jaren tachtig is er wetenschappelijke aandacht voor de stressreducerende effecten van natuurbeleving, vooral door de psycho-evolutionaire theorie van Ulrich (1983) en de Attention Restoration Theory (ART) van Kaplan en Kaplan (1989). Natuurlijke omgevingen verbeteren de concentratie, verminderen angst en stress, en herstellen energieniveaus. Onderzoeken, zoals dat van Vries,Maas & Kramer (2009), bevestigen deze voordelen. Verschillende factoren zorgen ervoor dat groen de gezondheid en het welzijn positief beïnvloedt: beweging > groen activeert en stemt vrolijk; hittestress> groen koelt; eenzaamheid> groen verbindt; stress en vermoeidheid> groen herstelt en maakt productief; luchtkwaliteit en geluidsoverlast> groen kan zuiveren en dempen.
- Natuurbeleving vermindert stress, angst en depressie.
- Activiteiten geven patiënten ritme, voldoening en zingeving. Dit ondersteunt hun rehabilitatie en sociale re-integratie
- Ontmoetingen in het groen versterken sociale relaties, bevorderen verbondenheid en gemeenschapszin.
- De natuur wordt ingezet als verlengde van de therapieruimte en biedt aanvulling aan het zorgaanbod
- Toeleiding naar maatschappelijke participatie.
- Educatieve sessies vergroten ecologisch bewustzijn.
- Op de stedelijke campus is het vergroenen van de leefomgeving ook van maatschappelijk belang: het bevordert ontmoeting, nodigt uit tot interactie met natuur en maakt mentale rust toegankelijk in een drukke stedelijke setting. - PROFIT: efficiëntie en duurzame inzet van middelen
De inzet van een interne groenbelever leidt tot kostenefficiëntie, kennisopbouw en continuïteit in de realisatie van groene projecten. Door te investeren in interne expertise, ontstaat een evenwichtige aanpak, waarin ecologische, sociale en economische waarde samenvallen.
-Door de inzet van een interne groensmid dalen de kosten aan externe tuinaannemers en de afhankelijkheid.
-Een interne medewerker kent de terreinen en hun noden, kan inspelen op de zorgvraag en werkt flexibel binnen het ritme van de organisatie.
-Interne uitvoering laat toe om de continuïteit en kwaliteit op te volgen
-Door materialen te hergebruiken bv stapelmuurtjes ontstaat niet alleen een esthetisch en functioneel resultaat, maar ook een economisch en ecologisch voordeel.
-Door het langdurig karakter van de natuuringrepen wordt de investering verhoogd
-De groene inrichting van de campus verhoogt bovendien de aantrekkelijkheid van de site en versterkt de waardering door de gebruikers
Conclusie
Dit project brengt ecologie, zorg en participatie samen binnen een psychiatrische setting. Er ontstaat een duurzame, biodiverse omgeving die de campussen opwaardeert. Tegelijkertijd door patiënten actief te betrekken bij groene initiatieven versterkt het hun gezondheid, zelfbeeld en sociale vaardigheden. Via interne deskundigheid, educatie en samenwerking wordt een langdurig en kostenefficiënt systeem gecreëerd dat zowel ecologische als maatschappelijke winst oplevert. Deze kan als voorbeeld dienen voor andere zorgorganisaties in Vlaanderen die op zoek zijn naar manieren om biodiversiteit, duurzaamheid en mensgerichte zorg te combineren
Tongeren, Munsterbilzen
Universiteitslaan 1
3500 Hasselt
België