Achtergrond en aanleiding:
De wei van ’t Paenhuys, een ommuurde wei van 1 ha, is eigendom van de gemeente Hoegaarden maar werd lang gepacht door een lokale landbouwer. In 2023 werd de pachtovereenkomst beëindigd en kon de herinrichting van de wei beginnen voor zowel landbouw als gemeenschapsdoeleinden. Regionaal Landschap Zuid-Hageland begon in de zomer van 2024 met het onderzoeken van de oude bakstenen muur rondom de wei (ong. 427m lang), met als doel om die, met subsidies van de provinciale dienst erfgoed, te restaureren, samen met de omgeving. De werken gaan in de winter van 2024-2025 van start. Daarnaast investeert de dienst ruimtelijke planning van de provincie € 50.000 voor de inrichting van de wei. Door haar centrale ligging en de plannen voor een gedeeltelijke gemeenschapsbestemming, past deze wei immers helemaal in de visie van Strategisch Project Getestreek met betrekking tot het realiseren van groenblauwe dooradering van levendige dorpskernen. Hiervoor werd in de lente van 2024 een participatietraject opgestart door de gemeente Hoegaarden, i.s.m. Jeugdhuis ’t Paenhuys, Regionaal Landschap Zuid-Hageland, Strategisch Project Getestreek en onder begeleiding van Avansa Oost-Brabant.
De partners organiseerden samen een traject van drie brainstormsessies (dromen – denken – doen) waarin stapsgewijs gewerkt werd aan een gedragen invulling van de wei. Tegelijk werd al, op basis van de input van de deelnemers (in totaal ongeveer 80 inwoners), een praatplan opgemaakt dat in verschillende stadia teruggekoppeld werd. We lanceerden ook een open oproep om invulling te geven aan de landbouwfunctie. Het participatietraject resulteerde in een visie op de wei en een definitief plan, waarvan in de winter van 2024-2025 al een eerste fase uitgevoerd zal worden.
De ontwikkelde visie luidt als volgt: “De wei is een plek waar belevingslandbouw centraal staat. Die wordt verweven met andere functies zoals educatie, ontmoeting en natuur. De functies op de wei versterken elkaar. We creëren met de wei waardering bij bezoekers voor en betrokkenheid bij duurzame lokale landbouw. Daarbij wordt rekening gehouden met het historische karakter van de wei. We streven naar een bruisende plek, een dynamische wei waar naast landbouw nog verschillende activiteiten doorgaan. Het evenwicht tussen een ‘rustige’ en een ‘levendige’ plek wordt, via natuurlijke invulling, bewaakt. Hoegaardse scholen en sociaal-culturele verenigingen kunnen gratis gebruik maken van een deel van de wei en krijgen voorrang. Ook activiteiten die een link maken met de aanwezige landbouwfunctie krijgen voorrang. We streven naar een open plek en voorzien een gedeelte dat vrij toegankelijk is voor individuele bezoekers.
Om bezoekers mee te nemen in het verhaal van de wei, wordt de ruimte zoveel mogelijk leesbaar gemaakt. Zo worden de spelregels duidelijk, ook welke stukken toegankelijk zijn en welke niet. Het realiseren en het beheren van de wei is een gedeelde verantwoordelijkheid van 't Paenhuys, de landbouwer en andere gebruikers. De wei is een gedeelde plek met respect voor verschillende meningen en invullingen. Gebruikers gaan in overleg en sturen de kerngroep, die de coördinatie op zich neemt, mee aan. Het is een experimenteerruimte, waar nieuwe samenwerkingen en ontmoetingen organisch kunnen ontstaan én groeien.”
- Op de wei is plaats voor belevingslandbouw en connectie daarmee: het is een open, leesbare plek. We organiseren gezamenlijke aanplant- en plukmomenten en een snoeicursus. Landbouwer Bram, die door de jury geselecteerd werd om op de wei zijn activiteiten te ontwikkelen, zal een wilgenplantage aanplanten, een hoogstam- en een laagstamboomgaard. De begrazing gebeurt door schapen. De wijngilde zal een kleine wijngaard aanleggen.
- De wei is een bruisende plek met een rijk verleden, waar activiteiten georganiseerd worden (ook verbonden met de aanwezige landbouwactiviteit), en waar inwoners elkaar ontmoeten. We betrekken bij de activiteiten die georganiseerd worden, steeds bestaande verenigingen. De lokale verenigingen kunnen ook zelf activiteiten organiseren. Om de wei te ‘reserveren’, wordt een online platform uitgewerkt. Het Paenhuys organiseert zelf ook activiteiten, met partners en scholen. De activiteiten zijn gratis voor verenigingen uit Hoegaarden en het merendeel van de activiteiten heeft een link met landbouw. Op vlak van inrichting werd een wandelpad rond de wei voorzien, met een uitkijkpunt (incl. verlaging van de muur) op het landschap achter de muur. Langs een deel van het wandelpad wordt kleinfruit geplant (zelfpluk). Er wordt ook een amfitheater gebouwd dat ook als buitenklas kan dienstdoen.
- Op de wei is er plaats voor wisselwerking tussen landbouw – natuur – educatie – ontmoeting – vrije tijd. Het is een multifunctionele plek met plaats voor experiment, een plek waar nieuwe samenwerkingen en ontmoetingen mogelijk zijn. We hebben speciale aandacht voor inclusie. Co-promotor Avansa zal ons hierin begeleiden. We richten ons expliciet tot de inwoners van de LOI-woningen en andere mensen die drempels zouden ervaren. Activiteiten die de wisselwerking tussen de functies bewerkstelligen, worden georganiseerd: wilgentenen worden gebruikt om de aanwezige bakoven te stoken, appels worden door de wijngilde geperst, de school komt plukken en persen, de wilgenboer geeft vlechtcursussen. Met infoborden langs het wandelpad wordt informatie gegeven over de historiek van de weide en de muur, de huidige landbouwactiviteiten en de natuurwaarden van de plek.
- Het beheer van de wei is een gedeelde verantwoordelijkheid. In eerste instantie wordt de plek samen beheerd door een kerngroep die bestaat uit de gemeente, vzw ’t Paenhuys en de landbouwers, mee aangestuurd door gebruikers en mee beheerd door vrijwilligers. ’t Paenhuys, de gemeente en de landbouwer zijn de kerngroep. De kerngroep wordt met begeleiding van Avansa opgestart. Scholen en verenigingen kunnen ook gebruik maken van de wei via een reservatiesysteem (cf. buitenklas – amfitheater dat voorzien is). Ook de buurt wordt betrokken. We moedigen initiatieven aan van onderuit. Doelgroepen hierbij zijn buren, straatbewoners, seniorenraad. Zij kunnen ook gebruik maken van de wei.
Hoegaarden
Provincieplein 1
3010 Leuven
België