Programmaperiode
Projecten GLB Strategisch Plan (programmaperiode 2023 - 2027) en Europese projecten
Maatregel
LEADER - reguliere projecten
Thema
Biodiversiteit en landschapskwaliteit
Provincie
Oost-Vlaanderen
Lokale Actiegroep
Vlaamse Ardennen tot Dender
Beginjaar
2025
Projectkost
€94.756,10
Promotor
Viaverda
Periode
-
Situering
- Kennisopbouw
Viaverda wil tijdens maar ook lang na afloop van dit project een aanspreekpunt zijn voor telers die vragen hebben rond NKG. De onderzoekers van Viaverda leggen zich in januari-februari 2025 toe op het opmaken van een overzicht van de bestaande machines en technieken die toegepast worden bij NKG. Daarnaast worden ook onderzoeksresultaten verzameld over de impact van NKG op zowel de volledige teelttechniek (rotatie, onkruidbestrijding, ziektebestrijding, …) als op bodemkwaliteit en milieu (organische stofopbouw, infiltratiesnelheid, erosie, …). Tot slot wordt ook het financiële plaatje bekeken (investeringskosten, bijkomende teelttechnische kosten, opbrengstverschillen, brandstofbesparing, …).
De inventarisatie wordt nadien gepresenteerd op de eerste bijeenkomst van het lerend netwerk met het oog op verdere input en wordt tijdens de duur van het project verder aangevuld. We kijken gaandeweg welke vragen er zijn maar zullen ook voortbouwen op bestaande kennis uit de literatuur én meer specifiek uit de regio (bv. Boeren op een helling, het Interreg-project Triple C, het PDPO-project Rodeland en waterlandschap de Maarkebeek in Maarkedal en Zwalmvallei in Zwalm, Brakel, Zottegem en Horebeke).
Belangrijke aanvullingen worden besproken op de vergaderingen van de begeleidingsgroep en op de bijeenkomsten van het lerend netwerk. De inventaris wordt bij afloop van het project toegankelijk gemaakt voor iedereen via de website van Viaverda.
- Lerend netwerk
We richten een lerend netwerk op waarbij 20 tot 30 telers en enkele loonwerkers en toeleveranciers van machines praktijkkennis over NKG met elkaar delen. We weten uit ervaring bij onze leden dat er veel interesse is in NKG. Zo organiseerde Viaverda in opdracht van B3W eind augustus een thematisch uitwisselingsmoment waar een zeer levendige discussie ontstond tussen de aanwezige landbouwers. De interesse is groeiende omwille van de soms extreme weersomstandigheden van de laatste jaren. We kregen bij Viaverda dan ook regelmatig vragen rond bodemkwaliteit en NKG.
We organiseren jaarlijks 2 bijeenkomsten van het lerend netwerk, telkens op een andere locatie in de regio. Op minstens 2 van de 3 jaarlijkse bijeenkomsten combineren we dit met een bedrijfsbezoek bij telers die reeds niet-kerend werken. We contacteren de leden van het lerend netwerk enkele weken voorafgaand aan de bijeenkomst en geven hen dan reeds de mogelijkheid om vragen te stellen, opdat wij de bijeenkomst kunnen voorbereiden. Leden die willen kunnen ook toetreden tot een WhatsApp-groep, waar ze ons en collega-telers ad hoc vragen kunnen stellen. Bij vragen over zeer gespecialiseerde of technische onderwerpen waar we zelf nog te weinig ervaring in hebben, nodigen we externe experten uit om een toelichting te komen geven. We voorzien éénmalig een studiereis naar een relevant gebied waar boeren ook bezig zijn met NKG in hellende gebieden zoals het Pays des Collines in Henegouwen.
Aangezien het lerend netwerk zal bestaan uit starters en gevorderden in NKG, voorzien we ook de optie om de bijeenkomsten op te splitsen in een meer algemeen gedeelte gericht op starters en een gespecialiseerd gedeelte rond een bepaald thema voor gevorderden. Tussen beide delen bieden we een hapje en drankje aan zodat overleg tussen starters en gevorderden gegarandeerd wordt. Wie wil kan uiteraard beide gedeeltes van de bijeenkomst bijwonen.
- Individuele begeleiding
Door het organiseren van de proefveldbezoeken en het communiceren van de activiteiten binnen het project verwachten we dat er behoorlijk wat aandacht en interesse zal ontstaan bij telers die willen starten met NKG. Dit kunnen zowel leden van het lerend netwerk zijn als andere telers. De onderzoekers van Viaverda zullen jaarlijks maximaal 20 telers bijstaan met advies.
We stimuleren ook dat enkele telers zelf een proefje aanleggen op hun percelen, waarbij ze kerend versus NKG vergelijken of verschillende machines uittesten. De onderzoekers van Viaverda zullen hun hierin ondersteunen, begeleiden en adviseren bij elke stap.
- Demoproef
Op een licht hellend homogeen perceel op een zandleembodem (erosieklasse oranje of geel) zullen we een demonstratieproef aanleggen om zowel leden als niet-leden van het lerend netwerk de technieken van NKG te demonstreren. De inhoudelijke invulling van de proef zal bepaald worden op de eerste bijeenkomst van het lerend netwerk. Momenteel stellen we voor om een deel van het perceel jaarlijks in het voorjaar te ploegen en een ander deel niet-kerend te bewerken. Het niet-kerende deel kan daarbij nog strooksgewijs met verschillende machines bewerkt worden. In het najaar worden op elk van beide delen verschillende soorten groenbemesters ingezaaid aangezien dit een interessante interactie met de grondbewerking kan opleveren.
Op dit perceel voorzien we enkele intensieve teelten zoals bv. zaaiuien, aardappelen, bloemkolen, wortelen,… Uiteraard kan dit gewijzigd of aangevuld worden naargelang de input vanuit de eerste bijeenkomst. Door de verschillende teelten in stroken aan te leggen kunnen we het effect op diverse teelten bekijken alsook de moeilijkheden bij zaaibedvoorbereiding, trekken van ruggen, plantmachines en dergelijke aangezien bij NKG tamelijk veel gewasresten (van voorteelt en groenbedekker) achter kunnen blijven aan het oppervlak. Het proefveld wordt gedurende twee groeiseizoenen (2025, 2026) opgevolgd met aandacht voor de groei, ontwikkeling en opbrengst van het gewas. We kijken ook naar de verschillen in onkruid- en ziektedruk en in bodemkwaliteit. Een eerste schets van een mogelijk proefplan bevindt zich in bijlage.
- Algemene communicatie van de projectresultaten
Naast de bijeenkomsten van het lerend netwerk en de jaarlijkse bezoeken aan het demoveld voor het grote publiek, wordt er ingezet op verspreiding van de kennis via minstens 3 artikels in de vakpers, communicatie a.d.h.v. foto’s en filmpjes via onze sociale media en website en via de B3W-werking (indien aan ons gegund voor periode 2025-2029).
- Projectcoördinatie
De begeleidingsgroep komt halfjaarlijks samen om ervaringen en contacten uit te wisselen, opportuniteiten in te vullen en het project bij te sturen waar nodig. De begeleidingsgroep zal bestaan uit de projectpartners Viaverda, PCM, Boerennatuur, het Landschapspark Vlaamse Ardennen en de dienst Landbouw en Platteland van de provincie Oost-Vlaanderen. Met de betrokkenheid van deze partners vergroten we niet alleen de projectinput en -output maar verzekeren we ook de continuering van de opgedane kennis na de afloop van het project.
Doelstellingen
- Niet-kerende grondbewerking (NKG) algemeen maar ook in intensieve teelten zoals groenten en aardappelen meer gangbaar maken omwille van de positieve effecten van deze techniek op de bodemkwaliteit. Dit zal in het werkgebied resulteren in de vermindering van bodemerosie, en dus minder opbrengstverliezen, verontreiniging van het oppervlaktewater en overlast door modder voor wegverkeer en omwonenden.
- Landbouwers en experten rond (niet-kerende) grondbewerking en bodem samenbrengen om kennis uit te wisselen over het inzetten van NKG en samen de voornaamste knelpunten definiëren en aanpakken.
- Inzicht krijgen in de (mogelijke) beperkingen van NKG bij fijnzadige groenteteelten zoals uien of teelten op ruggen zoals wortelen en aardappelen en hiervoor een oplossing aanbieden aan telers met deze teelten in hun rotatie.
- Telers antwoorden aanreiken op hun vragen/bedenkingen bij NKG op hun bedrijf en hen zo aansporen en ondersteunen om de stap te zetten en NKG als strategie te integreren in hun bedrijfsvoering.
- Laagdrempelige oplossingen aanreiken om landbouwers te doen starten met NKG (bv. door subsidies van een kleine aanpassing of investering in het machinepark).
- Veel percelen mogen niet meer geploegd worden, en door ontbrekende kennis op vlak van NKG in intensieve teelten zien we dat op deze percelen al snel een rotatie ontstaat met granen, mais en beperkt aardappelen of groenten. Door de kennis rond NKG in deze teelten uit te breiden en te verspreiden hopen we op deze percelen terug naar ruimere rotaties te gaan met meer mogelijkheden. Ook dit zal uiteindelijk de bodemkwaliteit ten goede komen.
- Tot slot wil Viaverda zich tijdens dit project ontwikkelen om in de toekomst het aanspreekpunt te worden voor telers die vragen hebben over NKG in de provincie Oost-Vlaanderen. Ook de andere projectpartners willen hun kennis over NKG verder verankeren door de deelname aan dit project.
Uitvoering
Ninove, Erpe-Mere, Haaltert, Iddergem, Welle, Geraardsbergen, Sint-Lievens-Houtem, HErzele, Lierde, Ronse, Zottegem, Zwalm, Brakel, Horebeke, Maarkedal, Kluisbergen, oudenaarde, Wortegem-Petegem, Lemberge, Melsen, Schelderode, Bottelare, Munte, Oosterzele, Gavere, Kruisem
Projectpartners
Provinciaal Centrum voor Milieuonderzoek, Landschapspark Vlaamse Ardennen, Boerennatuur, Dienst Landbouw en Platteland Provincie Oost-Vlaanderen
Annelies Waegeman
Charles De Kerchovelaan 189
9000 Gent
België