Staartbijten is een complex en multifactorieel probleem in de varkenshouderij. Risicofactoren voor uitbraken van staartbijten zijn stalklimaat, voeding, verrijkingsmateriaal, diergezondheid en hokdensiteit. Die uitbraken veroorzaken welzijns- en gezondheidsproblemen en leiden tot productieverliezen. De Europese en Belgische wetgeving stelt dat het systematisch couperen van de staarten van biggen niet is toegestaan. Voordat tot couperen wordt besloten, moeten op de varkenshouderijen maatregelen worden getroffen om staartbijten en andere afwijkende gedragingen te voorkomen, de omgeving en de varkensdichtheid in aanmerking genomen. Omdat eenvoudige, afzonderlijke maatregelen meestal niet volstaan om staartbijtgedrag te voorkomen of te verminderen, is het voor varkenshouders in de huidige productieomstandigheden niet evident om couperen achterwege te laten. In het Varkstaart-project ontwikkelde ILVO de digitale tool ‘Scan Risico Bijtgedrag’. Door de ‘Scan Risico Bijtgedrag’ in te vullen, krijgen varkenshouders en erfbetreders inzicht in welke risicofactoren voor bijtgedrag op de boerderij aanwezig zijn die de kans op bijtgedrag vergroten. Er wordt zowel op diergebonden indicatoren, zoals comfort, liggedrag, bevuiling en traanstrepen, als op niet-diergebonden factoren, zoals voeder en water, ruimte, hokverrijkingsmateriaal, hygiëne, diergezondheid en stalklimaat, ingegaan. Na het invullen krijgt de varkenshouder een bedrijfsspecifiek eindrapport dat een eerste aanzet is voor het opstellen van een plan van aanpak rond bijtgedrag en lange(re) staarten.
Het project wil de digitale tool ‘Scan Risico Bijtgedrag’ introduceren en valideren op de Vlaamse varkensbedrijven. Varkenshouders, bedrijfsdierenartsen en adviseurs krijgen zo beter inzicht in bedrijfsspecifieke risicofactoren voor staartbijten en kunnen op basis van het eindrapport gerichte preventiestrategieën en een haalbaar plan van aanpak bespreken. Het demonstratieproject zet ook in op kennisdeling en sensibilisering rond het herkennen, monitoren en voorkomen van bijtgedrag.
- Actie 1 – Activeren en aanleren van de scan: minstens 25 varkenshouders worden geactiveerd om de ‘Scan Risico Bijtgedrag’ te doorlopen. ILVO en Dierengezondheidszorg Vlaanderen (DGZ) begeleiden bedrijfsbezoeken om de scan samen met de varkenshouder voor de aanwezige diercategorieën in te vullen.
- Actie 2 – Inzicht in risicofactoren voor bijtgedrag en advies ter optimalisatie: de eindrapporten worden besproken met de varkenshouder. De resultaten vormen het vertrekpunt voor haalbare bedrijfsspecifieke adviezen en een plan van aanpak met de bedrijfsdierenarts en eventueel andere adviseurs. Varkenshouders leren ook een eenvoudige staartscoringsmethode toepassen.
- Actie 3 – Workshop: deelnemende varkenshouders en hun bedrijfsdierenartsen wisselen ervaringen uit over bijtgedrag en mogelijke aanpakken. De inhoud van de workshop wordt afgestemd op de noden die uit de enquête bij deelnemers naar voren komen.
- Actie 4 – Communicatie en projectmanagement.
De resultaten zullen onder meer bestaan uit minimaal 25 uitgevoerde scans op varkensbedrijven, eindrapporten per aanwezige diercategorie, begeleide gesprekken over de scanresultaten, aandacht voor staartscoring, een enquête met feedback van deelnemers en één workshop voor varkenshouders en bedrijfsdierenartsen. De kennis wordt breed gedeeld via nieuwsbriefitems, een projectpagina, artikels en presentaties of demonstraties tijdens sectoractiviteiten. Ook de Best Practice Guide, de e-learningmodule rond risicofactoren voor bijtgedrag en de flyer over de scan worden meegenomen in de communicatie.
België