De Pastorie is zowel een fysieke ontmoetingsplek als een sociaalgeëngageerde groep die de oude pastorij van Helchteren nieuw leven inblaast om mensen samen te brengen en zo vorm te geven aan de lokale gemeenschap en het sociale weefsel daar rond.
In 2021 stond de oude pastorij van Helchteren, een van de weinige overblijvende historische gebouwen in het dorp, te koop omdat de gemeente Houthalen-Helchteren, zoals vele andere gemeentes, een deel van haar patrimonium aan het afbouwen is. Tegelijkertijd werd binnen het mobiliteitsproject Noord-Zuid Limburg gewag gemaakt van de ambitie om niet enkel in te zetten op het mobiliteitsgebeuren, maar ook te investeren in kernversterking binnen de gemeentes waar gewerkt zal worden. Inspelend op deze samenloop van omstandigheden stapte een groep mensen uit Helchteren naar het gemeentebestuur om af te zien van de verkoop. Daarbij stelden we als burgercollectief de vraag om te investeren in de renovatie van het gebouw dat al enige tijd leeg stond, in verval raakte en deels gevandaliseerd werd. We stelden deze vraag in volle coronaperiode, op een moment waarin we als burgers sterk geconfronteerd werden met het belang van verbinding en ontmoeting. Dit laatste, het belang van sociaal contact en ontmoeting, vormde een sterke motivatie om ons te verenigen rond het idee om het gebouw en de tuin als multifunctionele gemeenschapsruimte in te richten.
In de daarop volgende periode ontstond een dynamische dialoog tussen ons als burgerbeweging en het gemeentebestuur. Ook de Universiteit Hasselt werd een vaste gesprekspartner.
Vanuit dit overleg kregen we de toelating om de site te gebruiken als proeftuin voor tal van activiteiten, zoals een lokale markt, wandelingen en ontmoetingsmomenten. Sinds 2022 worden er verschillende activiteiten georganiseerd in en rond De Pastorie.
Verder liggen ondertussen concrete verbouwingsplannen op tafel. Het gemeentebestuur voorziet budgetten om een deel van de oude pastorij te verbouwen. Deze werkzaamheden gaan in 2025 van start. Een deel van het gebouw kan gerenoveerd worden, maar de middelen die het gemeentebestuur ter beschikking stelt, zijn onvoldoende om het volledige gebouw in ere te herstellen. Toch is zo’n volledige herstelling nodig voor een volwaardige herbestemming van de oude pastorij en voor een optimale invulling van de werking van De Pastorie. Voor de verdere renovatie/inrichting zal er in de volgende fases voornamelijk beroep gedaan worden op het initiatief en engagement van de inwoners van Helchteren in samenwerking met CVO De Verdieping. De huidige aanvraag voor extra middelen kadert ook binnen deze context.
We werken als VZW binnen De Pastorie aan een multifunctionele gemeenschapsruimte waarbij zowel het gerenoveerde gebouw als de grote groene pastorietuin een plek voor ontmoeting, verbinding en innovatie vormen.
Het gebouw zal na de renovatie bestaan uit meerdere grotere en kleinere ruimtes: de ‘Huiskamers van Helchteren’. De Pastorie zal ingezet worden als incubator om lokaal initiatief te stimuleren.
We zoeken naar een gebalanceerde invulling waarbij zowel jonge kinderen, jongeren, gezinnen, ouderen en iedereen daartussen zich aangesproken kan voelen. We werken aan een warme en veilige plek met speciale aandacht voor het faciliteren van intergenerationeel en intercultureel contact.
Daarbij organiseren we zelf een aantal (wederkerende) activiteiten in lijn met hetgeen we momenteel al aanbieden op het vlak van ‘sociaal engagement, ontmoeting en ontspanning’. Dit zal verder uitgebreid worden met activiteiten gelinkt aan duurzaamheid en deeleconomie (oa Repair café & gereedschapsbib) en mobiliteit.
Daarnaast zullen de huiskamers ruimte bieden aan een divers aanbod activiteiten voor en door mensen van Helchteren en omstreken. We streven hierin zowel naar samenwerkingen met individuen als met groepen. Daarbij richten we ons deels op reeds gevormde groepen en verenigingen. Bestaande verenigingen kunnen naast hun reguliere locatie ook deelgebruik maken van De Pastorie om activiteiten te organiseren.
Verder creëren we ruimte voor informele of ad hoc groepen die samenkomen rond bepaalde evenementen of thema’s en een locatie zoeken om te vergaderen of om iets te organiseren.
Daarin zoeken we ook samenwerking op met de lokale scholen in Helchteren, meer specifiek ook de Technische school Don Bosco die naast de Pastorie ligt.
Binnen De Pastorie willen we inspelen op de maatschappelijke tendens waarbij het verenigingsleven zich dient heruit te vinden. Om afgestemd te zijn op de huidige maatschappelijke context willen we namelijk experimenteren met het concept "verenigen 2.0”. Daarbij zullen we uitzoeken hoe we ons verhouden tot de à-la-carte levensstijl en de eerder kortdurende engagementen en verbindingen die mensen opnemen. (zie ook bijlage document motivering en engagement door gemeentebestuur).
Verder zullen we ook een lokale antenne vormen voor publieke- en gemeentelijke diensten die moeilijker bereikbaar zijn. De Pastorie kan bijvoorbeeld een antennepunt vormen van het Lokaal Dienstencentrum in Houthalen-Oost en Meulenberg. Verder willen we ook het Overkophuis van Helchteren in De Pastorie huisvesten op termijn. Dienstverlening van de gemeente dichterbij halen lijkt ons belangrijk, zeker in de context van de verkeerswerkzaamheden binnen het Noord-Zuid project, die de bereikbaarheid van het NAC (administratief centrum) sterk zullen beïnvloeden.
Omdat we graag participatief aan de slag gaan en een open karakter willen behouden, ligt de invulling van de De Pastorie-werking niet volledig vast, noch zijn toekomstige samenwerkingen al helemaal beklonken. Door de creatie van multifunctionele faciliteiten willen we net omkadering bieden voor eigen initiatief vanuit ons dorp, voor Helchterenaren om laagdrempelig aan de slag te gaan met eigen ideeën, dromen en wensen. Op die manier willen we burgerparticipatie actief ‘modellen’ en mensen motiveren om initiatief te nemen. Zo willen we bij de mensen van Helchteren bijdragen aan de broodnodige ‘relationele verbondenheid’, het gevoel van competentie versterken en de autonomie vergroten. We willen een preventieve factor vormen op vlak van welzijn door bottom-up initiatieven te helpen bouwen die het sociale weefsel in het dorp helpen verstevigen in een tijdperk waarin vereenzaming een belangrijke factor is om rekening mee te houden.
Op het vlak van de werking van De Pastorie we meerdere doelstellingen beogen:
- Social cohesie en welzijn
Als Pastorie-groep willen met ons project dorpsgenoten stimuleren om bij te dragen aan de kwaliteit van onze woonomgeving,
om de samenhorigheid in de buurt te vergroten en om de krachten en talenten van dorpsgenoten te mobiliseren. Op die manier willen we bijdragen aan het welbevinden van jong en oud, ongeacht leeftijd, gender, herkomst, … Door middel van een participatieve aanpak willen we het geloof in de maakbaarheid van de samenleving versterken. Met De Pastorie zijn we overtuigd van de aangetoonde link tussen sociale verbondenheid en mentaal welzijn. We willen daarom meebouwen aan een verhaal waarin welzijnsbeleid geen curatief verhaal hoeft te zijn. Mensen hebben in de kern nood aan drie kernelementen om zich goed te voelen: relationele verbondenheid, autonomie en gevoel van competentie. We willen daarom van De Pastorie een plek maken waar mensen elkaar ontmoeten en zich verbonden kunnen voelen. Daarnaast vinden we het essentieel om ruimte te scheppen voor mensen om zelf initiatief te kunnen nemen, te kunnen experimenteren en eigen vaardigheden en talenten te kunnen aanboren. Op die manier creëren we omstandigheden waarin mensen hun autonomie en gevoel van competentie kunnen versterken. Dit is zeker van belang voor de meeste kwetsbare groepen uit onze gemeenschap. Verder willen we extra aandacht besteden aan intergenerationeel en intercultureel contact. - Mobiliteit
Mobiliteit is in veel plattelandsgemeenten een thema. In Houthalen-Helchteren ligt dit thema extra gevoelig door het aanslepende Noord-Zuid dossier. Ondertussen zijn de plannen voor de mobiliteitswerken op de Grote Baan concreet. Op termijn zouden die werken ademruimte aan de Helchterenaren moeten geven en de leefbaarheid in het dorp verhogen. Dit betekent echter ook dat er nog 10 jaar zware werkzaamheden op til zijn die de dorpskern van Helchteren dwars doormidden zullen snijden.
Voor heel wat faciliteiten moet men zich verplaatsen buiten het dorp. Er is daarnaast een leegloop van handels gelegenheden in het dorpscentrum van Helchteren. Hierdoor moet men zich voor veel zaken buiten de dorpskern begeven. Verplaatsingen zullen nog een stuk complexer worden met de werken aan de Noord-Zuid verbinding en de meest kwetsbare groepen zullen daar de grootste impact van ondervinden. Binnen de partnerschappen die we met De Pastorie ambiëren, willen we daarom streven naar lokale antennepunten voor een aantal publieke diensten. Zo willen we een lokaal Antennepunt vormen voor het Lokaal Dienstencentrum (nu in Houthalen- Oost en Meulenberg) alsook ruimte bieden aan de Overkop werking. Verder zetten we onze schouders onder de mobility shift. Op termijn denken we aan een lokaal DIY fietsrepair- en onderhoudsstation. Op de site van De Pastorie willen we dus repair cafés en workshops organiseren om dorpsgenoten te leren hoe zij zelf de handen uit mouwen kunnen steken om kleine herstellingen te doen, bijvoorbeeld aan hun fiets. Om mensen te mobiliseren om in onze gemeente meer te voet en met de fiets te gaan, zijn veilige verkeerswegen een belangrijke factor. De Pastorie werd al opgenomen in het project ‘Trage Wegenkaart’ vanuit Noord-Zuid Limburg. - Duurzaamheid
Binnen onze werking vormt duurzaamheid een belangrijk thema. Duurzaamheid kent vele facetten. Vanuit dit oogpunt willen we effectief 'doen wat we uitdragen’. De aankomende verbouwing schept daarin meteen kansen. Zoals al vermeld werd, streven we verder naar de oprichting van repaircafés om het herstellen van spullen te faciliteren. Ook willen we de lokale deeleconomie ondersteunen door een gereedschapsbib op te richten.
De Pastorie gaat uit van het basisidee dat gemeenschapsvorming en duurzaamheid hand in hand gaan. Dit hebben we in een mooie samenwerking met de Uhasselt reeds mogen ervaren. Vanuit het post graduaat ‘Building Beyond Borders’ was de Pastorie een jaar lang een oefenlab voor het opleidingstraject ‘circulair verbouwen’. (meer info en foto’s zie bijlages) Vanuit dit post graduaat werd een vooronderzoek gedaan rond ‘Urban Harvesting’, een manier om materialen te hergebruiken kort bij huis.
Het Noord-Zuid project creëert de unieke situatie waarbij 150 gebouwen onteigend werden langs de Grote Baan. Dit vormt een ideale gelegenheid om te experimenteren met circulariteit. Zo kregen we toegang tot een overheidsgebouw dat reeds jaren leegstaat maar veel bruikbare materialen bevat. Dit voorjaar en najaar staken een groep vrijwilligers uit het dorp de handen uit de mouwen om tegels te oogsten. Zo bouwen we als gemeenschap mee aan een duurzaam verhaal rond de Pastorie en zien we ook een gemeenschapsversterkend effect. (meer info rond urban harvesting en foto's zie bijlage). We leveren zo ook een bijdrage aan het onderzoek rond circulaire economie via de UHasselt.
Houthalen
Universiteitslaan 1
3500 Hasselt
België