Tot ongeveer de helft van de twintigste eeuw hoedde de dorpsherder de schapen van de dorpsbewoners doorheen het omliggende agrarische landschap en werden woeste gronden beheerd. De mest die de schapen produceerden werd gebruikt op de velden. De wol, de melk en het vlees waren interessante bijproducten. De dorpsherder van toen was in feite een ‘openbaar ambt’. De heerdgang, waarbij de herder met zijn schaapskudde rondtrok langs akkers en weilanden over landweggetjes, is grotendeels uit het Zuid-Limburgse landschapsbeeld verdwenen. Door de economische vooruitgang, schaalvergroting in de landbouw, opkomst van kunstmest, het omzetten van woeste gronden naar akkers of graasweiden voor koeien en andere ‘welvaarts’-factoren, raakte dit beheersysteem echter in onbruik. Toch zien we dat de interesse vandaag voor het hoeden en drijven van schapen opnieuw toeneemt. Dat komt door de meerwaarde die schapenbegrazing heeft, bijv. op ecologisch vlak, hetgeen door verschillende studies en door ervaringen elders, wordt aangetoond. We zien dat landbouwers ook op zoek gaan naar nieuwe verdienmodellen. Die ontwikkeling is hoopvol en daar willen we met dit project op inspelen.
Doelstelling is om de economische en functionele haalbaarheid van schapenbegrazing met een geherderde kudde te onderzoeken en duurzaam uit te bouwen in functie van landschapsbeheer. Daarbij wordt bekeken hoe schapenbegrazing structureel verankerd kan worden in het beheer van holle wegen, bermen, wachtbekkens en andere publieke gronden van gemeenten, of dit als verdienmodel voor de landbouw een plek kan krijgen en of bijkomend voor het onderhoud van percelen van particulieren en landbouwers schapen ingezet kunnen worden (bijv. via de ontwikkeling van een vouchersysteem, winterbegrazing landbouwpercelen,...). Het systeem zal als demo uitgewerkt worden voor de gemeenten Voeren en Riemst, voortbouwend op de ervaringen en projecten die reeds zijn uitgevoerd in deze regio. Eventueel met uitbreiding naar Kortessem en Bilzen-Hoeselt.
Deze hoofddoelstelling vertaalt zich in de onderstaande subdoelstellingen:
- De economische en functionele haalbaarheid van beheer holle wegen en bermen, hoogstamboomgaarden, grazige percelen en openbaar eigendom (zoals wachtbekkens) door een rondtrekkende schaapskudde onderzoeken voor gemeenten
- De economische haalbaarheid van schapenbegrazing onderzoeken vanuit een bedrijfseconomisch perspectief voor één landbouwer die hiermee aan de slag wenst te gaan in Zuid-Limburg
- Uitwerken van een operationeel begrazingsplan voor minstens 2 gemeenten waaronder Voeren en Riemst
- Daarbij uitvoeren van een aantal testcases bijv. rond nachtweide als potstal op akker, stoppelbegrazing na de oogst, begrazing van wintergranen, bestrijding van exoten …
- Dit concept toetsen, bespreken en eventueel uitrollen naar minstens 1 extra gemeente binnen de projectperiode en later ook voor andere geïnteresseerde gemeenten
- Communicatie, educatie en sensibilisering
- (gemeentegrensoverschrijdende) kennisdeling
- Economische verduurzaming nadien via een publiek-private bekostiging (overheden / terreinbeheerders / bedrijven / particulieren) met een gefaseerde afbouw van ontwikkelsubsidies.
Kortessem, Riemst, Voeren, Bilzen-Hoeselt
Universiteitslaan 1
3500 Hasselt
België