't Soete Water

Probleemstelling

De zeespiegelstijging heeft een rechtstreekse impact op de verzilting van het grond- en oppervlaktewater in de Wase Scheldepolders. De zoute kweldruk langs de kustlijn van de Westerschelde dringt verder door in het gebied en beïnvloedt de landbouwactiviteiten. Daarnaast kampen de landbouwers ook met periodes van wateroverlast en droogte. In het hart van Grenspark Groot Saeftinghe zijn of worden grote landschappelijke veranderingen gepland en uitgevoerd: zowel brakke natuurinrichtingen (ontpoldering Hedwige-Prospergebied, inrichting GGG Doelpolder en natuurcompensatie Prosperpolder-Zuid) als haveninrichtingen (aanleg van een tweede getijdendok). Die bovenlokale natuur- en havenopgaves verstoorden in het recente verleden het sociale weefsel en brachten gespannen verhoudingen tussen de verschillende actoren in de streek teweeg. We merken bovendien dat er een gebrek aan kennis is over de terreinspecifieke praktijk in het gebied.

Doelstelling

Om de landbouwproductie in de Scheldepolders toekomstbestendig te maken, pakken we de waterproblematiek aan. De overblijvende landbouw in het grensparkhart (en verder in de buitenschil) willen we niet alleen weerbaar maken voor de wateroverlast- en droogte-effecten van de klimaatverandering, maar ook voorbereiden op de impact van de brakke invloed op hun akkers en teelten. Met innovatieve technieken zetten we in op de zoetwaterbergingscapaciteit van de streek. Gezien de sociale context, is het van cruciaal belang om een goed draagvlak op te bouwen voor die nodige klimaatadaptatie. Dat doen we door participatief aan de slag te gaan sámen met landbouwers en terreinbeheerders.

Activiteiten

Het project bestaat uit drie onderdelen:

1. Verzilting in de Wase Scheldepolders (ontwerpend onderzoek)
   Om de terreinspecifieke kennisleemte weg te werken en de concrete waterproblematiek beter te begrijpen, willen we eerst bijkomend onderzoek doen. We hebben al veel informatie rond verzilting gebundeld (zie studies Waterschap Scheldestromen en Inspiratie en handleiding voor Zilte Landbouw en figuren in bijlage) maar kennen nog niet de huidige verziltingsgraad en hoe zal die nog verder evolueren in ons projectgebied. We stellen een studiebureau aan voor:
   - analyse op basis van 9 satellietbeelden van opeenvolgende jaren van waar de gewassen een verminderde groei vertonen. De satellietbeelden omvatten het noordelijk deel van Beveren en Sint-Gillis-Waas;
   - meting van de geleidbaarheid van de bodem op 6 verschillende dieptes via een bodemscan;
   - nemen en analyseren van bodemstalen;
   - ERT-metingen gedurende 2 jaar. Elektrische resistiviteitstomografie (ERT) is een geofysische techniek waarmee de elektrische weerstand (<> geleidbaarheid) van de bodemlagen wordt gemeten;
   - onderzoek waar reeds drainage aanwezig is en hoe deze kan omgevormd worden tot peilgestuurde drainage.
   De metingen zullen uitgevoerd worden op 103 hectare overheidsgronden die in de toekomst niet gebruikt zullen worden voor natuurcompensatie of als Sigmagebied (zie Figuur 12). Het bureau levert een rapport af met de resultaten van het onderzoek en bijhorende conclusies en adviezen, die voortbouwen op eerder gevoerde onderzoeken. Zo houden we bijvoorbeeld rekening met de hydrogeologie van het gebied en de peilschommelingen. We legden hiervoor al contact met het ILVO, het INBO, PCM, ANB, AMT, POAB en Boerennatuur Vlaanderen.
2. Samen met landbouwers en terreinbeheerders (communicatie en participatie)
   Tijdens het onderzoek doen we de nodige afstemming met de eigenaars én de gebruikers van de overheidsgronden. Hun terreinkennis kan de uitvoering van de metingen nog verfijnen of de analyses verscherpen.
   Op basis van de resultaten uit het ontwerpend onderzoek zal er een uitwisselingsmoment worden georganiseerd met de landbouwers en terreinbeheerders uit het projectgebied. We bekijken samen welke inzichten het onderzoek oplevert.
   Verder doorlopen we met het studiebureau en de betrokken landbouwers een participatietraject om te bepalen waar welke maatregelen genomen kunnen worden om meer zoet water te kunnen bergen.
3. Zoet water in de Wase Scheldepolders (maatregelen)
   Op basis van het ontwerpend onderzoek en het participatietraject zullen vervolgens maatregelen op het terrein gerealiseerd worden. De meest waarschijnlijke maatregel zal het plaatsen van stuwen zijn. Hiermee kan het zoete water in droge periodes vastgehouden worden en zo kan het zoete water uit de gracht de zoute kwel tegenhouden. Ook andere maatregelen zoals een zout/zoet stuw, kreekruginfiltratie of peilgestuurde drainage kunnen toegepast worden op de overheidsgronden.

Ambities Grenspark Groot Saeftinghe

Grenspark Groot Saeftinghe zoekt actief naar de (grensoverschrijdende) verbinding en koppelkansen van verschillende verwante projecten. We benutten het netwerk van grensparkboeren en lokale actoren om meerwaarde te creëren voor de streek.

1. Dataverzameling Zoet Water
   We willen de kennis die verspreid zit bij verschillende actoren, bundelen, nieuwe en bestaande data over de waterstanden en saliniteit verzamelen, verwerken en inzichtelijk maken via grensoverschrijdende kaarten en toepassingen, raadpleegbaar voor diverse terreinbeheerders en (agrarische) ondernemers. Ook de resultaten van dit project willen we hiervoor benutten. Via een Digital Twin willen we vervolgens simulaties laten maken.
2. Organisatie Zoet Waterdagen
   Door themabijeenkomsten zetten we in op sensibilisering over de effecten van de klimaatverandering en actieve kennisdeling over nieuwe inzichten op basis van dataverwerking, illustraties van bewezen innovatieve technieken (met excursies op het terrein)… De resultaten van dit project willen we hier een podium geven. Op een laagdrempelige, heldere manier, willen we advies geven over mogelijke aanpakken en actoren rechtstreeks met elkaar in contact te brengen. Zo kunnen ondernemers gericht investeren in de klimaatrobuustheid van het eigen bedrijf én de omgeving, want iedere landbouwer heeft een impact op het watersysteem in het gebied.