Ontharden en vergroenen zijn noodzakelijke objectieven om de Wase doelstellingen inzake klimaatadaptatie en -mitigatie, en biodiversiteit te behalen.
De gemeenten Sint-Gillis-Waas en Waasmunster erkennen deze nood, wat zich onder meer kenbaar maakt in hun engagement van het Europese Burgemeestersconvenant. Samen met Interwaas, en 8 andere Wase gemeenten hebben ze een regionaal klimaatplan opgesteld met o.a. de strategische doelstelling ‘het Waasland ontharden’. Bovendien hebben ze ook, als ondertekenaars van het LEKP, de doelstelling om 0,5 meter extra geveltuin of haag per inwoner te realiseren (werf 1 vergroening). Desalniettemin blijft de uitrol van onthardingsprojecten in het Waasland niet evident.
Bij een verregaande ontharding zoals bijvoorbeeld de aanleg van een ‘tuinstraat’ kunnen bezorgdheden ontstaan bij inwoners en ertoe leiden dat deze projecten traag of niet uitgevoerd worden. Bovendien zal er, om de onthardings- en vergroeningsdoelstellingen te behalen, zowel op publiek als privaat terrein, door zowel lokaal bestuur, bedrijven en inwoners actie ondernomen moeten worden. Deze nood aan samenwerking wordt ook onderschreven in zowel het regionaal klimaatplan als de hemelwater- en droogteplannen van gemeente Waasmunster.
Deze uitdagingen indachtig, lijken geveltuintjes een ideale hefboom richting meer ontharding en vergroening in het Waasland:
- Geveltuintjes kunnen in een grotendeels verharde straat ondanks hun geringe omvang een relatief ruime hoeveelheid extra sfeer en kleur brengen en zo inwoners langzaam aan laten wennen aan, en ambassadeurs worden van de groene straat van de toekomst. Geveltuintjes kunnen m.a.w. een mentaliteitswijziging introduceren die de weg opent naar grootschaliger ontharding en vergroening.
- Omdat de tuintjes met minimale ingrepen verwezenlijkt worden zijn ze zogenaamde ‘quick wins’ en lokken ze minder tegenkanting uit van burgers, bezorgd over het verlies aan parkeerplaatsen, toegankelijkheid van de straat…
- Geveltuintjes illustreren een mooie samenwerking; ontharding op publiek domein, en vergroening onderhouden door de burger.
Gemeente Sint-Gillis-Waas is een actieve deelnemer in het VK Tegelwippen. Er is ook een gemeentelijk reglement rond geveltuintjes in voege, maar het aantal aangemelde geveltuintjes blijft voorlopig zeer beperkt. Gemeente Waasmunster scoort als enige Wase gemeente relatief goed op de ‘3/30/300 regel’ maar ook hier zijn nog veel onthardings-opportuniteiten, zoals ook omschreven in hun hemelwater- en droogteplan. Het aantal aangevraagde geveltuintjes is ook hier zeer gering.
In Sint-Niklaas daarentegen kunnen inwoners een gratis geveltuintje aanvragen dat vervolgens door de stad wordt aangelegd. Hier zijn al enkele jaren meer aanmeldingen dan er budget is.
Uit deze regionale observaties extraheren we twee conclusies:
- Inwoners zijn overtuigd dat meer groen een meerwaarde is, en ze willen ook zelf actie ondernemen. Men weet echter vaak niet waar te beginnen en wat mogelijk is. Een reglement helpt, maar op zich doet dit niet het aantal geveltuinen drastisch toenemen.
- Financiële steun, promotie en begeleiding van en bij het aanleggen van een geveltuintje kan een stimulans geven aan inwoners om tot actie over te gaan en een tuintje aan te vragen.
Dit project wil daarom in de gemeenten Sint-Gillis-Waas en Waasmunster telkens twee straten voorzien van zoveel mogelijk geveltuintjes en groenslingers om meer kleur, sfeer, biodiversiteit, betere luchtkwaliteit en koeling te bekomen, en de verbinding te maken met de groene landelijke omgeving.
- In de dorpskern(en) en/of deelgemeenten van Waasmunster en Sint-Gillis-Waas, elk twee straten selecteren waar het enerzijds mogelijk en opportuun is geveltuintjes te installeren en waar anderzijds het enthousiasme voor gevelgroen bij de bewoners het hoogst is. In elke straat 15 geveltuintjes aanleggen door aanwezige verharding te verwijderen en inheemse, vaste planten aan te brengen.
- Het verhogen van de biodiversiteit, woon-en leefkwaliteit, luchtkwaliteit en koeling in klassieke, functioneel ingerichte straten d.m.v. het kiezen voor divers en inheems gevelgroen, aangepast aan de specifieke omstandigheden van het geveltuintje (in termen van zonlicht en type bodem), dat maximaal bovengenoemde functies kan nastreven.
- De verharde dorpskernen verbinden met de omliggende landelijke omgeving door het groene beeld in de woonkern te brengen of door een straat als groene corridor van het stadscentrum naar het meer open ommeland te verbinden.
- Alle inwoners van Sint-Gillis-Waas en Waasmunster sensibiliseren over ontharding en vergroening door het lanceren van de wedstrijd ‘win een gratis geveltuintje’, en door informatie over het project te verschaffen. Inwoners zijn op de hoogte van wat geveltuintjes zijn en welke impact ze hebben op biodiversiteit en klimaat.
- De bewoners van de geselecteerde straten participatief laten meedenken en meewerken aan de realisatie van hun geveltuintje zodat ze zich ten eerste meer betrokken voelen bij het project en ruimer ook hun natuurlijke leefomgeving, en ten tweede zodat ze zich verantwoordelijk voelen voor hun eigen geveltuintje.
- Alle bewoners van de geselecteerde straten samenbrengen op ten minste twee momenten om de sociale cohesie in de straat te bevorderen, kennis uit te wisselen, en hulp bieden/vragen voor o.a. onderhoud van de geveltuin te vergemakkelijken.
- De bewoners van de geselecteerde straten voldoende informeren over het noodzakelijke onderhoud van hun geveltuintjes, zodat ze in staat zijn om zelf hun nieuwe geveltuintje te onderhouden in functie van zowel het vrijwaren van het voetpad, als het stimuleren van de groei en bloei van hun gevelgroen.
- Dit project wordt een katalysator voor verdere ontharding en vergroening in de gemeenten, en ruimer de regio Waasland. De twee straten die binnen dit project een metamorfose zullen krijgen, fungeren als een groeiend en bloeiend reclamebord in het straatbeeld en zullen zo andere inwoners aanmoedigen te ontharden en vergroenen. In het jaar na afronding van het project willen we we in de gemeenten Waasmunster en Sint-Gillis-Waas een stijging van 20% zien in het aantal aanvragen of meldingen van geveltuintjes.
- Interwaas doet met dit pilootproject kennis en expertise op, om verder te exploreren hoe we het bestaande aanbod aan ondersteuning (VK tegelwippen, project Tegeltaxi…) inzake ontharding en vergroening best kunnen vormgeven en uitbreiden. Er wordt onderzocht of een ondersteuning in de aanleg van geveltuintjes het aantal aanmeldingen door burgers doet toenemen. Indien dit pilootproject succesvol is, zal een regionale aanpak gedefinieerd worden.
- Kwalitatief beeldmateriaal produceren op verschillende momenten tijdens het project (participatieve momenten, voor-en-na-foto’s van de straten) om te gebruiken bij de opmaak van promomateriaal voor de promotie van geveltuintjes in de toekomst. Dit beeldmateriaal wordt verzameld door Interwaas en beschikbaar gesteld voor de projectpartners en, mits goedkeuring van de partner, ook voor andere Wase gemeenten die verder willen inzetten op geveltuintjes.
- Na afloop van het project kennis en ervaring ( verloop van het project, de behaalde resultaten, en een eindevaluatie) uitwisselen met de andere gemeenten in het werkingsgebied van Waasland Klimaatland/Interwaas.
SINT-GILLIS-WAAS, WAASMUNSTER
Charles De Kerchovelaan 189
9000 Gent
België