Veel landbouwbedrijven beschikken over een groot erf waarop jaarlijks heel wat regenwater valt. Tegelijkertijd zijn er op het bedrijf erfsapstromen vanuit verschillende bronnen. Zo ontstaan er perssappen en silosappen bij het inkuilen, mestsappen vanuit de vaste mestopslag, reinigings- en spoelwater, percolaatwater dat ontstaat wanneer regenwater insijpelt in de opslag van organisch materiaal... Deze erfsappen vormen een risico voor het milieu indien ze in het oppervlakte- of grondwater terecht komen. Zewerken vaak verzurend en vragen veel zuurstof, waardoor het zuurstofgehalte in de waterloop daalt met nefast gevolg voor het waterleven. Het in kaart brengen van de regenwater- en erfsapbewegingen op een bedrijf geeft inzicht in hoe deze stromen beter gescheiden kunnen worden. Hierdoor wordt er minder regenwater vervuild én geeft zo mogelijkheden voor hergebruik of infiltratie.
Ondanks deze scheiding blijft het volume erfsappen groot en zijn landbouwers zich niet altijd bewust van de milieurisico’s, (veranderende) wetgeving en mogelijkheden op het bedrijf, waardoor ze hier veelal pas mee geconfronteerd worden op het moment van een milieu-inspectie of bij het voordoen van een calamiteit. Landbouwers staan vaak sceptisch tegenover het beleid, door controles die tegenstrijdige signalen geven. Ze weten dan ook niet altijd waar ze met hun vragen terecht kunnen, mede uit vrees om hierna geviseerd te worden.
Daarnaast wordt er vanuit de maatschappij vaak met een negatieve bril gekeken naar landbouw en is er weinig oog voor wat de landbouwers wél doen voor landschap en milieu. Ook voor de landbouwers van morgen wordt hier nog niet op ingezet, aangezien de thema’s erfsappen en hergebruik en infiltratie van regenwater ontbreken in het huidige curriculum.
Met dit project willen we inspelen op deze noden. De gebiedsgerichte aanpak draagt bij aan een verbeterde waterkwaliteit in waterlopen van het afstroomgebied Kleine Nete I, Wamp en Aa met als doel de goede toestand te bereiken cfr. de Europese kaderrichtlijn Water. Door in te zetten op een gebiedsgerichte benadering van de landbouwers, wordt het begrip ‘erfsappen’ ingebed in de landbouwgemeenschap. Anderzijds doelen we met het landbouwonderwijs op de toekomstige landbouwers. Het actief betrekken van het beleid op de verschillende niveaus geeft de mogelijkheid om te komen tot gedragen oplossingen. Tenslotte zorgt een communicatie naar het brede publiek voor minder polarisatie binnen de gemeenschap.
- Checklist incl waterhergebruik en waterinfiltratie (Vanuit Act 1.1)
In het kader van het demonstratieproject ‘BESS Bedrijfsadvies Erf- en SiloSappen’ werden de checklists vanuit het Leader-project ‘Grensboeren bewaken waterkwaliteit Merkske’ verfijnd. Deze richten zich nu volledig op erfsappen en worden aangevuld met de mogelijkheden voor waterhergebruik en -infiltratie, waarvoor informatie geput wordt uit onder andere het project Life Aclima. - Begeleiding van 24 landbouwers (Vanuit Act 1.2)
Tijdens dit eerste bezoek wordt met de landbouwer de volledige checklist doorlopen op het bedrijf. Er wordt een verslag opgemaakt waarin dit overzichtelijk wordt weergegeven. Eén tot anderhalf jaar na het eerste bezoek, volgt een opvolgbezoek met focus op de knelpunten en de ondernomen acties.
Er wordt een begeleiding van 8 landbouwers voor elk van de gemeentes voorzien. Werving van deze landbouwers gebeurt via de nieuwsbrief van Hooibeekhoeve, via de betrokken gemeentes en Boerenbond. - Inspiratiegids voor landbouwers (Vanuit Act 1.4)
Een inspiratiegids voor landbouwers wordt uitgewerkt. Hierin worden enkele cases uitgelicht waarbij een probleem en de aanpak van de landbouwer (anoniem) wordt besproken . Indien relevant worden ook aanbevelingen vanuit het beleid meegenomen. Deze gids wordt digitaal verspreid naar de landbouwers van de verschillende gemeentes en via de nieuwsbrief van Hooibeekhoeve en de kanalen van Boerenbond. - Adviesverlening erfsappen en waterhergebruik en -infiltratie in de Kennisportefeuille (Vanuit Act 1.5)
De kennisportefeuille van de Vlaamse overheid is een subsidie waarmee de landbouwers 70% van de kost van een advies of vorming terugbetaald kan krijgen. Dit advies of deze vorming wordt vooraf goedgekeurd door het Agentschap Landbouw en Zeevisserij. Hooibeekhoeve breidt zijn aanbod gedurende dit project uit met een adviesverlening rond erfsappen en waterhergebruik en -infiltratie. - Onderwijspakket ‘Waterklap in de klas’ (Vanuit Act 2.3)
Vanuit de verschillende activiteiten in WP2 wordt een onderwijspakket ontwikkeld dat ook gebruikt kan worden door scholen die niet betrokken waren bij het project. Dit onderwijspakket wordt digitaal ter beschikking gesteld via de website van Hooibeekhoeve en actief verspreid naar de verschillende scholen in Vlaanderen met een landbouwtak. - 4 netwerkmomenten (WP3)
Tijdens 4 netwerkmomenten voor landbouwers, verspreid over de partnergemeentes, behandelen we het thema erfsappen en waterhergebruik en -infiltratie. Zo worden de ervaringen van de landbouwers uit WP1, de monitoringsmethodieken en poster uit WP2 gedeeld met de landbouwers. Afhankelijk van de noden kan dit bv. aangevuld worden met bv. vragen aan het beleid, het financiële kader van maatregelen of de ‘Erf en Silosappen Scan’ die door PVL ontwikkeld wordt. - 3 overlegmoment met het beleid (Vanuit Act 4.1)
Op 3 momenten tijdens het project is er overleg voorzien met het beleid op verschillende niveaus. Op die manier kunnen vragen van landbouwers steeds met de blik vanuit de verschillende visies benaderd worden en beantwoord met een gedragen oplossing. De promotor koppelt deze antwoorden terug met de betrokken landbouwer.
Dit project kwam tot stand vanuit het IP Kleine Nete I en Wamp, waarbij de verschillende (beleids)partners reeds betrokken zijn en dewelke het concept van dit project mee hebben gevoed. Zij worden telkens mee uitgenodigd voor het beleidsoverleg van dit project. Het betreft VLM, Agentschap Landbouw en Zeevisserij, VMM, Boerenbond, de gemeentes, de provincie Antwerpen (Dienst Integraal Waterbeleid en Dienst Landbouw). Dit kan worden uitgebreid tot andere diensten indien van toepassing. - Beleid: Vraag en antwoord (Vanuit Act 4.2)
De vragen en antwoorden die behandeld worden tijdens het overleg met het beleid, worden op een overzichtelijke manier gebundeld. Deze worden ter beschikking gesteld van alle landbouwers en verspreid via de kanalen van Hooibeekhoeve en Boerenbond. - Artikels (Vanuit Act 5.1)
Er worden 2 artikels opgemaakt om de inwoners van de 3 gemeentes, verspreid over de projectperiode, te informeren over dit project. Deze artikels worden verspreid via de gemeentebladen. Er wordt 1 artikel geschreven voor landbouwers. Dit wordt verspreid via de kanalen van Hooibeekhoeve en Boerenbond en verspreid naar de landbouwpers. - Persconferentie (Vanuit Act 5.2)
Tijdens een persmoment op het einde van het project brengen we zowel de inspanningen van de landbouwers als de bijdrage van de leerlingen onder de aandacht. Op die manier versterken we het maatschappelijke draagvlak en tonen we dat samenwerken aan duurzaam waterbeheer een gedeelde verantwoordelijkheid is.
Ravels, Oud-Turnhout, Retie
Rurant vzw, Hooibeeksedijk 1
2440 Geel
België