Dhr. Delbeke en Dhr. Meersschaut zijn de eigenaars en bezielers van de IJzerkotmolen sinds 2021. Ze hebben opdracht gegeven om de IJzerkotmolen totaal te restaureren en te herbestemmen tot een maalderij met bakoven, taverne en bivakplaats. Het project beoogt een positieve impact te maken op hun omgeving en op de maatschappij. Ze willen door de restauratie en herbestemming zorg dragen voor een monument, een begrip binnen de Zwalmstreek, en iedereen die er geregeld wandelt of fietst bij de activiteiten betrekken. Zij willen tevens een voorbeeld zijn van duurzaamheid, zowel binnen de lokale korte keten economie, als op gebied van energiegebruik. Hun activiteiten en educatieve rondleidingen bereiken een groot en divers publiek van jong en oud. Het monument wordt immers wekelijks op zaterdagen opengesteld voor publiek. Het monument wordt tevens bezocht door scholen en groepen. Ook op andere sleutelmomenten, zoals erfgoeddagen en open monumentendag is het monument een echte trekpleister. Deze educatieve werking bereikt ongeveer 1000 nieuwe bezoekers per jaar.
Programmatorische uitgangspunten: een inclusief verhaal
De economische activiteit van de molen is opnieuw de centrale spil van het project. Daarnaast zal de activiteit van het malen uitgebreid worden met een bakoven en een taverne. Het meel afkomstig van de molen wordt ter plaatse verwerkt tot brood dat een centrale plaats krijgt in het menu van de herberg. Kortom een inclusief verhaal waarbij de centrale en historische functie van molen de duurzame herbestemming van het hele gebouw inspireert.
Malen
De graanmolen is open en maalvaardig. Gezien de eerdere restauratiewerken in 1999 door molenmaker R. Wieme bevindt de molen zich algemeen in een goede staat. De nieuwe eigenaars baten de molen uit in eigen beheer en produceren niet enkel voor de eigen desembakkerij maar ook voor particulieren, artisanale bakkers, lokale winkels en de lokale bevolking. Het graan komt van de lokale biologische landbouw. Het principe van de korte keten is essentieel: van de Vlaamse akker naar de lokale, artisanale bakker. De molen maalt nu reeds ongeveer 60 ton graan per jaar; na de restauratie zal de capaciteit verhoogd worden tot 100 ton graan per jaar. Elke week, op zaterdag, is de molen geopend voor particuliere verkoop van meel en bloem. De molen is dan ook bezoekbaar voor bezoekers en passanten. De molen ontvangt ongeveer 1000 spontane bezoekers per jaar. Eenmaal de taverne terug open gaat, is verwacht dat dit aantal zal stijgen tot 2500 bezoekers per jaar. Zo wordt de herbestemming eveneens een educatief project. De open molen toont dat ons gedeelde verleden, eenmaal geactualiseerd, ook een economische toekomst heeft. Via een geleide rondgang en workshops wordt de geschiedenis en werking van de molen gedeeld met de lokale bevolking, fietsers en wandelaars, scholieren en andere doelgroepen. De IJzerkotmolen wordt op die manier opnieuw een “levende molen”, waar aspirant molenaars ook stage kunnen lopen in het kader van de molenaarscursus.
Ontvangen
De gastvrijheid gaat verder dan een bezoekje aan de molen. Aansluitend op de activiteit van de molen komt er een laagdrempelige herberg met eigen bakoven en bar. Ook hier is het principe van de korte keten en het stimuleren van lokale productie een belangrijke invalshoek, zo zal er onder andere met microbrouwerijen vanuit de buurt samengewerkt worden voor het leveren van bier of met kleinschalige boeren voor het leveren van kwaliteitsvolle producten. De IJzerkotmolen wordt zodoende ook een draaischijf voor de lokale kringloopeconomie: zo wordt het kortmeel, als nevenstroom van de bloemproductie, als voeder aan de varkens gevoederd die dan weer voor een lekker stukje vlees zorgen op het menu van de taverne. De werking van het horeca gedeelte is flexibel en past zich aan volgens de noden: in de zomer zal er voornamelijk ingezet worden op een ruim terras waar de vele wandelaars en fietsers hun dorst kunnen lessen; in de winter kunnen verkleumde passanten zich warmen aan de kachel in de herberg. Het is ook de bedoeling dat er regelmatig live muziek gespeeld wordt. De grasvlakte van de site wordt ingezet als bivakzone waar passanten een tent kunnen opzetten volgens het ‘leave no trace’-principe en zonder verstoring van de natuurlijke omgeving.
Duurzame energie en herstel tot dubbelmolen
Watermolens waren de eerste krachtcentrales en droegen in belangrijke mate bij aan de
economische ontwikkeling van Vlaanderen. Deze bron van alternatieve energieopwekking blijft tot op heden onderbenut. De IJzerkotmolen wil een voorbeeld zijn van duurzaamheid en innovatie in het kader van de energietransitie binnen de historische context van het monument. Bovendien dient dit project bij uitbreiding als een testcase voor het innovatief toepassen van energiedelen door het ter beschikking stellen van de opgewekte energie aan de lokale bevolking via laadpalen voor elektrische fietsen.
Zwalm
Charles De Kerchovelaan 189
9000 Gent
België