Welbevinden

Verslag - Inspiratiedag welbevinden voor jonge landbouwers ‘Het is ok om je soms niet ok te voelen’

Starters in de landbouw
zetelgesprek met 4 jonge landbouwers
zaal met publiek

Op 12 december (Hoeve De Peinwinning Bekkevoort) organiseerden het Vlaams Ruraal Netwerk, samen met het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, Groene Kring, Jong ABS en Boeren op een Kruispunt een inspiratiedag rond welbevinden bij jonge landbouwers. In het ‘Actieplan welbevinden voor de Vlaamse land- en tuinbouw’ heeft het Agentschap Landbouw en Zeevisserij zich namelijk geëngageerd om het welbevinden van de land- en tuinbouwers te verbeteren.

De centrale boodschap van de dag was duidelijk: het is ok om je soms niet ok te voelen. Landbouw is meer dan een beroep; het is een manier van leven, vaak met lange werkdagen, grote verantwoordelijkheden en veel onzekerheden. Tijdens deze dag wilden we ruimte maken voor eerlijke verhalen, (h)erkenning, praktische tips en concrete handvaten.

Dit verslag bundelt de inzichten uit de voormiddag (zetelgesprek met vier jonge landbouwers, de namiddag (interactief luik met experten en deelnemers) én de belangrijkste boodschappen uit de presentaties van de organisaties. Ook wie er niet bij kon zijn, krijgt zo een ruim beeld van wat er werd gezegd én kan concrete tips en tricks meenemen.

 

Welkom en opening

De dag werd geopend met een videoboodschap van minister Jo Brouns, die meteen de toon zette: “Zorg niet alleen voor je land, maar ook voor jezelf en voor elkaar.”
Een eenvoudige, maar krachtige boodschap die doorheen de hele dag bleef terugkomen.
Daarna werd het programma overlopen: een zetelgesprek met jonge landbouwers in de voormiddag, gevolgd door toelichting van organisaties, en een interactief namiddagluik met experten en deelnemers.

 

Voormiddag, zetelgesprek met vier jonge landbouwers

Wie zaten er op de zetel?

Vier jonge landbouwers deelden hun persoonlijke verhaal, onder moderatie van Nele Kempeneers:

  • Thomas Moors, varkens- en akkerbouwer
  • Julie De Smedt, afgestudeerd in het landbouwonderwijs, dochter van landbouwers, nog niet zeker of ze in het bedrijf gaat stappen, werkt momenteel buitenshuis
  • Mathieu Steensels, melkveehouder met zuivelverwerking
  • Sofie Lietaer , melkveehouder met zuivelverwerking

Hun verhalen verschilden, maar de herkenbaarheid was groot.

 

Passie en werkdruk

Alle sprekers gaven aan dat werken in de landbouw hen veel voldoening en geluk brengt. Tegelijk werd duidelijk dat de werkdruk bijzonder hoog is. Er wordt vaak gerekend met werkweken van 60 tot 70 uur om alles op het bedrijf rond te krijgen. Bij jonge landbouwers zorgt die constante druk er soms voor dat een deel van de oorspronkelijke passie onderweg verloren gaat, simpelweg omdat er weinig tijd overblijft om stil te staan bij wat mooi is aan het beroep.

Tip uit het gesprek:

  • Sta bewust stil bij kleine geluksmomenten, zoals een zonsopgang of zonsondergang. Dat helpt om opnieuw verbinding te voelen met waarom je dit werk doet en waarom het een mooie stiel is.

 

Grootste stressfactoren vandaag

De stressfactoren waarmee landbouwers vandaag te maken krijgen, verschillen sterk van die van vorige generaties. Waar hard werken vroeger vaak perspectief en zekerheid bood, botsen jonge landbouwers vandaag op veel onzekerheden en onbeantwoorde vragen.

Belangrijkste stressbronnen zijn:

  • Onzekerheid over de toekomst, onder meer rond vergunningen, PAS en veranderende regelgeving.
  • Financiële druk: veel werken zonder zekerheid op een leefbaar inkomen.
  • Maatschappelijke druk door negatieve beeldvorming, sociale media en publieke kritiek.
  • Gebrek aan erkenning en het gevoel je voortdurend te moeten verantwoorden.

 

Overname van het landbouwbedrijf: een kantelmoment

De bedrijfsovername kwam bij alle sprekers naar voren als een bijzonder ingrijpende levensfase. Niemand voelt zich ooit 100% klaar voor zo’n overname. Bovendien wordt er vandaag veel meer verwacht van een landbouwer dan alleen vakmanschap.

Enkele vaststellingen:

  • De moderne landbouwer is tegelijk ondernemer, manager, boekhouder en strateeg.
  • Een overname valt vaak samen met andere grote gebeurtenissen, zoals gezinsuitbreiding, verbouwingen of zware investeringen.

Belangrijke inzichten:

  • Begeleiding via organisaties zoals Boeren op een Kruispunt of een adviesbureau kan een groot verschil maken.
  • De vraag “Zie ik mezelf dit mijn hele leven doen?” is essentieel om eerlijk bij stil te staan.
  • Weten dat er een weg terug is als het niet lukt, geeft mentale rust en ruimte.

 

Relatie, gezin en bedrijf

Op een landbouwbedrijf lopen werk en privéleven sterk door elkaar. Dat maakt relaties hecht, maar kan ook spanningen veroorzaken.

Belangrijke aandachtspunten zijn:

  • De keuze van een partner: die moet begrijpen wat het betekent om te leven en werken op een landbouwbedrijf.
  • De regio waarin je woont en de mate waarin een partner mee in het bedrijf stapt.
  • Samenwerken met ouders kan verrijkend zijn, maar ook leiden tot strubbelingen door generatieverschillen of koppigheid.

Tip:

  • Praat verwachtingen openlijk uit met je partner en je ouders. Wat is haalbaar, wat niet, en waar liggen ieders grenzen?

 

Omgaan met moeilijke momenten

Alle sprekers benadrukten dat moeilijke periodes onvermijdelijk zijn. Het verschil zit vaak in hoe ermee wordt omgegaan.

Wat kan helpen:

  • Praten met ouders, partner, vrienden of iemand buiten de sector.
  • Overzicht creëren door scherp te stellen wat wanneer moet gebeuren.
  • Sport of fysieke inspanning om het hoofd leeg te maken.
  • Professionele hulp, zoals begeleiding of een psycholoog, om jezelf beter te leren kennen.

Een belangrijk signaal hierbij is dat problemen vaak gemaskeerd worden. Naar de buitenwereld toe lijkt alles in orde, terwijl het intern helemaal niet zo aanvoelt.

 

Is er een taboe rond mentaal welzijn?

Dat taboe bestaat nog steeds. Hulp zoeken wordt soms gezien als een teken van zwakte, waardoor veel landbouwers pas ondersteuning zoeken wanneer het écht niet meer gaat. Onwetendheid zorgt er bovendien voor dat signalen vaak te laat herkend worden.

Belangrijke boodschap:

  • Het is oké om je niet oké te voelen. Als dat gevoel echter te lang blijft duren, is het belangrijk om erover te praten.

 

Sociale media en beeldvorming

Sociale media zorgen voor extra druk. Negatieve reacties blijven vaak hangen, ook al komen ze van een kleine minderheid. Tegelijk bieden sociale media ook kansen om zelf het eigen verhaal te brengen.

Praktische tips:

  • Relativeer reacties: kijk hoeveel mensen reageren en besef dat dit niet representatief is voor de hele bevolking.
  • Durf mensen op het bedrijf of in de korte keten aan te spreken en uitleg te geven.
  • Gebruik sociale media bewust: blokkeren mag, delen ook.

 

Organisaties aan het woord

Groene Kring

Groene Kring blijft expliciet inzetten op het thema welzijn bij jonge landbouwers. Dat doen ze onder meer door:

  • In het magazine Stiel ruimte te geven aan verhalen over mentaal welzijn.
  • Projecten zoals Boerenverstand - weer rust in je hoofd, die concrete handvaten aanreiken.
  • Welzijn expliciet op te nemen in het beleidsplan 2026-2030.

Jong ABS

Jong ABS is een jonge organisatie die inzet op:

  • Verenigen van jonge landbouwers.
  • Belangenbehartiging en een nuchtere boerenblik op beleid.
  • Communityvorming: een plek waar landbouwers ook hun verhaal kwijt kunnen.

Samenwerking tussen jongerenorganisaties werd sterk benadrukt: samen sta je sterker.

Boeren op een Kruispunt (BoeK)

Els Verté lichtte de werking van Boeren op een Kruispunt toe. De organisatie is:

  • Gratis, onafhankelijk en neutraal.
  • 24/7 bereikbaar.
  • Discreet en snel ter plaatse.
  • Holistisch in aanpak, waarbij bedrijf en persoon onlosmakelijk verbonden zijn.

Landbouwers kunnen er terecht voor onder meer:

  • Stress en mentale problemen.
  • Financiële en bedrijfstechnische vragen.
  • Generatie- en relatieproblemen.
  • Eenzaamheid en isolement.

Belangrijke boodschap:

  • Perfect geluk bestaat niet. Koester de kleine momenten en zoek hulp als het te lang niet goed gaat.

 

Namiddag - Interactief luik met deelnemers en experten

 

Grootste stressfactoren volgens de zaal

Via interactieve vragen kwamen deze thema’s aan bod:

  • Onzekerheid over toekomst en vergunningen
  • Administratieve druk
  • Financiële stress
  • Eenzaamheid en isolement

Een belangrijk inzicht was dat eenzaamheid ook kan bestaan binnen een relatie of een familiebedrijf.

Praten over gevoelens: makkelijker dan vroeger?

Er is duidelijk vooruitgang, vooral bij jongere generaties. Toch blijft praten over gevoelens moeilijk, zeker voor mannen en alleenstaande landbouwers. Vertrouwen blijkt hierbij cruciaal: eens dat er is, komt het gesprek vaak vanzelf op gang.

Werk-privébalans

Jonge landbouwers hechten meer belang aan balans dan hun ouders, maar die balans ziet er voor iedereen anders uit.

Enkele vaststellingen:

  • Wat balans is, verschilt sterk van persoon tot persoon.
  • De levensfase speelt een grote rol.
  • Schuldgevoel en schaamte om tijd voor zichzelf te nemen zijn nog sterk aanwezig.

Belangrijk inzicht:

Zelfzorg is geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde om het vol te houden.

Wat kan de omgeving doen?

De boodschap vanuit de zaal was duidelijk:

  • Luister zonder te oordelen.
  • Vermijd uitspraken zoals: “Je hebt er zelf voor gekozen.”
  • Kleine vormen van hulp, zoals oppas of een klus overnemen, kunnen een groot verschil maken.

Belangrijkste boodschappen om mee te nemen:

  • Je staat er niet alleen voor.
  • Praten helpt, ook al lijkt het moeilijk.
  • Het herkennen van signalen bij jezelf en anderen is cruciaal.
  • Zoek tijdig hulp, professioneel of binnen je omgeving.
  • Doorbreek het taboe, stap voor stap.

Zoals één van de conclusies luidde:

“Als het niet gaat, stap over de taboes heen en praat erover. Vaak is er een oplossing die je zelf nog niet ziet.”

 

Tot slot

Deze inspiratiedag maakte duidelijk hoe groot de nood is om welzijn bespreekbaar te maken binnen de landbouwsector. Niet alles kan in één dag opgelost worden, maar elk gesprek zaait een zaadje.

Hopelijk helpt dit verslag om dat gesprek verder te zetten, aan de keukentafel, op het erf, bij vrienden of collega’s.

Zorg voor uw bedrijf, maar ook voor uzelf.

 

Organisaties waar je terecht kunt als het wat moeilijker gaat:

Delen: