De vier Lokale ActieGroepen in de provincie Limburg (Kempen, Maasland, Haspengouw Zuidoost en Haspengouw Zuidwest) verleenden de goedkeuring aan een nieuwe reeks LEADER-projecten. “De goedkeuring van 28 projecten is goed voor een totale investering van 5.139.815,72 euro in het Limburgse platteland”, duidt gedeputeerde voor platteland Inge Moors (cd&v) en voorzitter van de 4 lokale actiegroepen.
Met deze projecten wordt ingezet op leefbaarheid van onze dorpen, duurzame landbouw en de versterking van ons landschap en haar biodiversiteit. Het provinciebestuur bevestigt hiermee opnieuw haar engagement om lokale initiatieven in landelijke gebieden te ondersteunen én duurzame ontwikkeling van onderuit te stimuleren.
De goedgekeurde projecten situeren zich binnen de drie prioriteiten van het LEADER-programma en zijn het resultaat van intensieve samenwerking tussen lokale besturen, verenigingen, ondernemers en inwoners. LEADER is een Europees programma dat inzet op participatie, innovatie en maatwerk in landelijke regio’s.
De drie prioriteiten zijn:
-
Innovatieve en duurzame lokale landbouwproductie en -afzet, en valorisatie van biomassaresten
-
Leefbare en levendige dorpen
-
Biodiversiteit en landschapskwaliteit
Gedeputeerde Inge Moors (cd&v) benadrukt het belang van deze aanpak:
“Met LEADER geven we vertrouwen en middelen aan lokale actoren die hun streek eigen zijn en er elke dag bouwen aan een warme en hechte samenleving. Deze projecten tonen hoe sterke ideeën van onderuit bijdragen aan een leefbaar, economisch dynamisch en toekomstgericht Limburg.”
De goedgekeurde LEADER-projecten gaan van start in de loop van 2026 en vormen samen een belangrijke hefboom voor duurzame plattelandsontwikkeling in Limburg.
Innovatieve en duurzame lokale landbouwproductie en -afzet, en valorisatie van biomassaresten
Een greep uit de goedgekeurde projecten:
De Wroeter als drijvende kracht voor een levendig en verbonden platteland.
Met dit project groeit de site van de Wroeter uit tot een beleefplek voor de korte keten, waar lokale hoeve- en streekproducten niet alleen verkocht, maar ook verteld en beleefd worden. In de nieuwe beleefwinkel, met zicht op het omliggende landschap, komen verhalen van lokale landbouwers tot leven via proeverijen en digitale media. Een innovatieve oogstmuur maakt producten uit de streek ook buiten de werkuren toegankelijk. Daarnaast ontstaat een multifunctionele ruimte voor workshops, rondleidingen en ontmoetingen, met een actieve rol voor medewerkers en deelnemers. Zo verbindt De Wroeter landbouw, zorg, landschap en gemeenschap. Het project creëert een warme, toegankelijke plek waar eerlijke producten en echte verhalen bijdragen aan een levendig en toekomstgericht platteland.
BIOLodge: innovatieve korte keten materialen uit landbouwresten gedemonstreerd via hoevetoerisme
Earth Plant & Fiber vzw ontwikkelt in dit LEADER-project de BIOLodge, een mobiele, multifunctionele trekkershut van biobased materialen gemaakt uit lokale landbouwreststromen zoals appels, gras, hout, wol en vlas. Landbouwers kunnen de BIOLodge op hun terrein plaatsen, toeristen ontvangen en extra inkomsten genereren, terwijl ze tegelijk als ambassadeurs optreden voor duurzame materialen. Een deel van de restmaterialen wordt verwerkt in materiaalstalen en een demomuur, zodat ook zonder de hut de materialen getoond kunnen worden.
Vogelschade in de fruitteelt: innovatieve monitoring en duurzame beheers strategieën
Het project richt zich op het objectief meten en beperken van vogelschade. Hiertoe wordt door UHasselt, INBO en pcfruit passieve akoestische monitoring (PAM) ingezet, waarbij vogelgeluiden automatisch worden geregistreerd en met machine learning geanalyseerd. Deze gegevens worden gecombineerd met visuele tellingen en schadecijfers per boomgaard om inzicht te krijgen in welke soorten waar en wanneer schade veroorzaken. Door deze informatie te koppelen aan omgevingsfactoren via remote sensing en GIS kunnen risicomodellen worden ontwikkeld. Zo kunnen telers preventieve maatregelen gerichter inzetten. Daarnaast test het project innovatieve afschrikstrategieën die enkel geactiveerd worden bij aanwezigheid van doelsoorten, waardoor ze effectiever zijn dan traditionele methoden.
Samen sterk tegen probleemonkruiden en Samen tegen invasieve exoten
Deze projecten zetten in op het voorkomen en beheersen van probleemonkruiden op het platteland door middel van een brede sensibiliseringscampagne. Praktijkvoorbeelden en demonstraties tonen hoe problemen in de praktijk aangepakt kunnen worden. Het project wordt gecoördineerd en opgevolgd door PVL in samenwerking met PIBO campus vzw.
AkkerVlucht
Met dit project worden dieren en nesten opgespoord voor landbouwmachines het veld ingaan met behulp van drones en warmtecamera’s. Landbouwers krijgen duidelijke informatie over kwetsbare zones en kunnen hun planning hierop afstemmen, in samenwerking met PVL en Natuurpunt Studie vzw. Via dit project zet Landbouwraad Bree een toegankelijke en gebruiksvriendelijke dronewerking op, met een opgeleide zorggast als dronepiloot. Bree fungeert zo als pilootgemeente waar technologie, natuurzorg en sociale inclusie samenkomen. Het project helpt landbouwers om biodiversiteit concreet en zichtbaar te beschermen, met voordelen voor natuur én sector.
Spek en Ei
Het project Spek&Ei van Landbouweducatie Boerenbond vzw wil varkens & pluimveebedrijven meer toegankelijk maken door samen met landbouwers educatieve concepten te ontwikkelen die hun bedrijf veilig en aantrekkelijk maken voor bezoekers. Een expertengroep van tien personen, bestaande uit landbouwers, onderwijs- en toerismepartners, begeleidt het project en waakt over de kwaliteit van het proces en de concepten. Vanuit deze groep engageren zes pluimvee- en/of varkenshouders zich om op hun bedrijf innovatieve educatieve installaties uit te testen. De installaties geven bezoekers een blik achter de schermen via onder andere livestreams, video’s, interactieve spellen of zintuigentochten. Zo draagt Spek&Ei bij aan landbouwverbreding en een toekomstbestendige bedrijfsvoering.
Leefbare en levendige dorpen
Een greep uit de goedgekeurde projecten:
Vliermaal onder één dak brengt buurt, traditie en toekomst samen.
De Nationale Boomgaardenstichting vzw herbestemt de historische vakwerkschuur van 1745 tot een open, polyvalente ruimte rond een authentieke Haspengouwse bakoven. Hier kunnen bewoners samen bakken, leren, creëren en elkaar ontmoeten. Het project combineert cultuur, landbouw, onderwijs, ecologie en sociale cohesie in één geïntegreerd traject. Workshops, bakdagen en educatieve activiteiten brengen generaties en culturen samen. De bouw van de bakoven gebeurt participatief, met buurtbewoners, vakmensen, vrijwilligers en jongeren, zodat co-creatie en eigenaarschap centraal staan. Het project verstevigt het sociale weefsel, stimuleert vrijwilligerswerk en geeft een historische site een duurzame toekomst.
Verbindingsplek waar natuur en gemeenschap samenkomen
Het voedselbos ‘De Nieuwe Hof vzw’ laat landbouw op een andere manier zien: harmonieus met de natuur, sociaal en betekenisvol. Bezoekers kunnen samenkomen onder een duurzame stretchtent of aan picknickbanken, die ruimte bieden voor workshops, yoga, stiltewandelingen, kookworkshops en andere activiteiten voor jong en oud. Vogelkasten en nieuwe aanplant van oude boom- en struiksoorten versterken het ecologische evenwicht en de biodiversiteit. Bijen, vlinders en andere bestuivers profiteren hiervan, terwijl bezoekers lokaal geteeld, onbespoten voedsel kunnen oogsten. Infoborden vertellen het verhaal van het voedselbos en leggen de principes van permacultuur uit, zodat iedereen kan leren en inspiratie opdoen voor eigen tuinen en buurten.
De Nieuwe Kerk
Met dit project wordt de voormalige Sint-Jan Baptistkerk van Schulen tot een levendige dorpszaal voor inwoners en lokale verenigingen herbestemd; waar cultuur, sociale interactie, dienstverlening en lokale economie samenkomen. De site vervangt de vroegere parochiezaal en biedt zo opnieuw een plek voor ontmoeting en activiteiten. De Nieuwe Kerk stimuleert sociale cohesie en gemeenschapsvorming in het hart van Schulen. Het gebouw is toegankelijk voor iedereen en inclusief ingericht voor kwetsbare groepen en mensen met een beperking.
Multifunctioneel gebouw Chiro Arika
Een nieuw multifunctioneel gebouw opgericht, met ruimte voor spel, opslag en groepsactiviteiten, zowel binnen als buiten. Het gebouw krijgt een brede functie: het kan niet alleen gebruikt worden door jeugdverenigingen, maar ook door lokale organisaties en buurtbewoners voor feesten, workshops of kampweekends. Het project stimuleert samenwerking met lokale scholen, producenten, handelaars en sociale organisaties, en legt de nadruk op duurzaamheid en lokale betrokkenheid. Het project bevordert ontmoeting, co-creatie en inclusie, en biedt blijvende kansen voor lokale initiatieven. Zo ontstaat een plek waar jeugd, verenigingen en inwoners elkaar kunnen ontmoeten, leren en samen groeien.
Biodiversiteit en landschapskwaliteit
Een greep uit de goedgekeurde projecten:
Fantastisch Boeren (Haspengouw Zuidoost en Haspengouw Zuidwest)
Landbouwers, leerkrachten en leerlingen werken samen in het traject ‘Fantastisch Boeren’, dat bestaat uit een gastles op school, een probleemoplossende klasactiviteit en een interactief bedrijfsbezoek. Landbouwers worden opgeleid en gecoacht om hun verhaal op een toegankelijke manier te brengen en actuele uitdagingen uit hun bedrijf te delen. Leerlingen zoeken samen creatieve en realistische oplossingen en toetsen die later op het landbouwbedrijf zelf. Het eindresultaat is een blijvend, digitaal aanbod voor scholen, dat landbouwers professionaliseert, leerkrachten ondersteunt en jongeren meer voeling geeft met landbouw en streekidentiteit.
Groene wadi-ontmoetingsplekken (Haspengouw Zuidoost en Haspengouw Zuidwest)
In Kortessem en Wellen worden door Centrum Duurzaam Groen vzw nieuwe wadi-ontmoetingsplaatsen ingericht in een woonwijk en in het dorpscentrum. Het gaat om een natuurlijke plek met organische vormen, groen en schaduwrijke zitplekken. De wadi’s zorgen ervoor dat regenwater van het maaiveld en van regenpijpen kan infiltreren. De plek nodigt hiermee bewoners uit om samen te komen, te ontspannen en sociale contacten te leggen. Er komen hiervoor houten banken, picknickbanken met afdakje en eventueel hangmatten.
Groensmid in de zorg, biodiversiteit en verbondenheid (Haspengouw Zuidoost en Haspengouw Zuidwest)
Zorggroep Myna is een Vlaamse organisatie voor geestelijke gezondheidszorg, ontstaan uit de fusie van PZ Asster en MC Sint-Jozef in 2025. Met vijf campussen in Limburg en 1600 medewerkers behoort ze tot de grootste zorginstellingen van België. Zorggroep Myna wil de campussen transformeren tot groene, helende omgevingen waar natuur en zorg samenkomen. Hiervoor werd een interne groensmid aangesteld, een expert in ecologie en natuurbeheer, die patiënten, medewerkers en vrijwilligers actief betrekt bij het vergroenen van de terreinen. Het resultaat is een duurzaam model voor Vlaamse zorginstellingen: ecologische realisaties die therapie, educatie en sociale inclusie verbinden en de natuurwaarde van de campussen blijvend verhogen.
Landbouw en Natuur InZicht
Het project Landbouw en Natuur InZicht laat zien dat natuur en landbouw elkaar juist nodig hebben. Het wil de symbiose tussen beide op een toegankelijke en speelse manier beleefbaar maken voor de lokale gemeenschap. Centraal staat een mobiel belevingscentrum, een duurzaam omgebouwde ontdekkingswagen die kan fungeren als pop-up onthaal, foodtruck, buitenklas, kijkhut of shop. Het doel is niet alleen beleving, maar ook educatie, samenwerking en participatie, zodat bewoners, toeristen en organisaties de waarde van een geïntegreerd landschap leren kennen. Het project focust op duurzaamheid, zowel ecologisch als sociaal, en versterkt de band tussen landbouw, natuur en gemeenschap in de regio Haspengouw.
RE-SPONS
Met dit project creëert men een klimaat robuust sponslandschap dat water vasthoudt in natte periodes en vrijgeeft bij droogte. Voorbeelden zijn kruidenstroken langs percelen, bodembedekking en hermeandering van waterlopen. Door communicatie, demo’s en educatie wil het project nieuwe technieken en werkwijzen laten zien, ook aan jonge landbouwers en leerlingen binnen het vak aardrijkskunde. Zo wordt niet alleen informatie gedeeld, maar ook actieve betrokkenheid gecreëerd. Het doel is een veerkrachtig, gedragen Haspengouws landschap dat klimaatbestendig en duurzaam is.
Rondtrekkende schaapskudde: win-win voor natuur, landbouw en landschap
Het project zet in op het versterken van samenwerking rond schapenbegrazing in Zuid-Limburg. Verschillende partners brengen hun expertise samen om ecologische kwaliteit te bewaken, de herder te ondersteunen, kennis te delen en initiatieven te stimuleren. Op die manier wil het initiatief een duurzaam, praktisch en logistiek haalbaar systeem opzetten dat ook na afloop van het project blijft bestaan.
Een eetbare omheining voor het Voedselbos
De Coöperatie Voedselbos Boscoöp, opgericht in december 2023, bestaat uit 18 coöperanten. De coöperanten dragen bij aan de besluitvorming, strategie en dagelijkse activiteiten, wat het project levendig en dynamisch maakt. Het project wil biodiversiteit bevorderen en mensen uit de buurt dichter bij de natuur brengen. Bezoekers kunnen meedoen aan het ritme van de seizoenen, oogsten en genieten van een groene omgeving. Door een familie-aandeel te nemen, ondersteunen buurtbewoners de ontwikkeling van het Voedselbos als ontmoetings- en recreatieplek. De boomgaard in Halen wordt uitgebreid met fruitstruiken, bloemen- en kruidenbedden en recreatieve faciliteiten.
Diepgeworteld: Beheer en beleving van holle wegen in Lummen en Halen
Het project Diepgeworteld wil de holle wegen in Lummen en Halen beschermen, beleven en verbinden met de lokale geschiedenis.
P-LAND-T-GOED PIETERSHEIM
Het project P-LAND-T-GOED Pietersheim richt zich op het domein Pietersheim in Lanaken, een historisch landgoed van 76 hectare en al sinds 2006 een belangrijke toegangspoort tot het Nationaal Park Hoge Kempen. Het project wil Pietersheim toekomstbestendig maken als een “florerend” landgoed voor bewoners, bezoekers, ondernemers en scholen.
Koolstofwijzer
Dit project wil landbouwers ondersteunen bij het verbeteren van hun bodemkwaliteit via de ontwikkeling van een praktische ‘Koolstofwijzer’. Deze tool toont op welke percelen investeren in koolstofopslag het meeste oplevert. Meer koolstof in de bodem zorgt niet alleen voor gezondere bodems, maar ook voor hogere gewasopbrengsten.
Gastvrij en verbindend KempenBroek (Maasland en kempen)
Het KempenBroek, erkend als Unesco Mens & Biosfeergebied, vormt het decor voor een project dat landschap en gemeenschap dichter bij elkaar brengt. Via de bestaande langeafstandswandeling in Maaseik, Kinrooi, Bocholt en Bree wordt de KempenBroek Trail ontwikkeld tot een warme en authentieke beleving voor wandelaars. Lokale verhalen, herinneringen en weetjes krijgen een plek langs de route en maken het landschap beleefbaar door de ogen van de bewoners.
Natuurlijk verbonden, een zorgzame groene as door het hart van Hechtel-Eksel
Dit project brengt de dorpskern, een zorgsite en het omliggende landschap van Hechtel-Eksel samen tot één zorgzame groene as. De gemeente Hechtel-Eksel, begeleidingscentrum Sint-Elisabeth en Regionaal Landschap Lage Kempen werken hiervoor nauw samen. De zorgsite van Sint-Elisabeth wordt een open, toegankelijke natuurtuin waar zorg, buurt en landschap elkaar ontmoeten en zowel de Kapelstraat, Groenstraat en het Jacques Geurtsplein krijgen een groene herinrichting met aandacht voor spel, rust en ontmoeting.
W.A.T.E.R. - Waarnemingen en Analyse door Terrein-Expertise van Regionale boeren
Dit project speelt in op de Europese verplichting om tegen 2027 de waterkwaliteit te verbeteren, met bijzondere aandacht voor het stroomgebied van de Dommel. In dit gebied blijft de waterkwaliteit onder druk staan. Via het Riviercontract Dommel werken overheden en partners samen aan concrete oplossingen. Het project richt zich specifiek op landbouwers en wil hen samenbrengen in kennisgroepen rond lokale waterlopen. Door zelf watermetingen uit te voeren en data te delen, krijgen landbouwers meer inzicht in de waterkwaliteit in hun directe omgeving.