KEMP vzw zet zich al 25 jaar in om de identiteit van de Kempen te versterken. Maarten D’hondt, directeur van de organisatie, legt uit hoe het Kempens heideschaap hier een essentiële rol in speelt. Zes tot acht kuddes met elk twee- à driehonderd schapen onderhouden het heidelandschap. Daarnaast zorgt het lokale ras voor een lokale productie van lamsvlees en wol.
Waarom is het Kempens heideschaap zo geschikt?
Schapenbegrazing heeft veel ecologische voordelen. Het zorgt voor microstructuren door selectieve begrazing, vertrappeling en lokale bemesting. Daarnaast verspreiden de schapen zaden en mineraliseren ze de humuslaag. Ten slotte is het een stille beheersvorm in het voordeel van de natuur en zijn bezoekers. De keuze voor het Kempens heideschaap is dan ook niet toevallig. Het ras is historisch aangepast aan de schrale, zandige Kempense bodem. Een bodem die weinig mineralen en voedingsstoffen vasthoudt. “Ik heb het geprobeerd met productievere rassen, maar na een maand vermageren ze en worden ze ziek”, vertelt Maarten. Het Kempens heideschaap is perfect aangepast aan de streek, waardoor het langdurig kan grazen op voedselarm terrein zonder aan conditie in te boeten.
Maarten D’hondt: “We bezoeken dagelijks onze kuddes en voor elk perceel maken we een beheerplan op maat van de status van de natuur.” Copyright: KEMP vzw.
Het Kempens heideschaap met zijn kenmerkende lange staart, lange benen en typische kop. Copyright: KEMP vzw
Bijna verdwenen in Vlaanderen
Dat het ras vandaag opnieuw aanwezig is in de streek is niet vanzelfsprekend. “In 2007 waren er nog slechts 250 Kempense heideschapen in Vlaanderen. We startten met twintig dieren en haalden een ram uit Nederland om inteelt te vermijden. Sindsdien selecteren we continu op dieren die het effectief goed doen in de streek.” De typische uiterlijke kenmerken van het Kempens heideschaap, die je in oude bronnen terugvindt, zijn dan ook steeds meer aanwezig: de lange poten, een lange staart en een typische kop. Het voorbestaan van de lokale rassen hangt samen met de mogelijkheid er een bedrijfsmodel rond te bouwen.
Terug naar kwalitatieve Kempense wol
De waarde van het Kempens heideschaap stopt niet bij begrazing. Maarten: “Het Kempens heideschaap was ooit de motor van de wolindustrie in Mol. Wol was één van de eerste industriële activiteiten in de Kempen. Omdat dit de laatste decennia niet meer naar waarde wordt geschat, is de kwaliteit achteruit gegaan.” Door selectie van schapen met kwalitatieve wol tijdens de fok, kan er een groeiend aandeel van de wol verkocht worden. KEMP vzw zet sterk in op het vermarkten van de wol onder de naam ‘Molwol’ als waardevol streekproduct met een mooi verhaal.
Kempens heidelam: sterke smaak, maar moeilijke markt
Het vlees van de lammeren, het Kempens heidelam, is een streekproduct. Verschillende restaurants sprongen al op de kar, maar de verkoop verloopt niet zonder hindernissen. Het uitbouwen van de afzet is moeilijk door het gebrek aan een slachthuis in de buurt, transportkosten en de concurrentie van goedkoper vlees van hoogproductieve lammeren. “De klant moet overtuigd zijn van de meerwaarde van lokaal lamsvlees, het verhaal moet heel duidelijk zijn en dan nog zijn mensen dit snel vergeten eens ze in de supermarkt staan”, zegt Maarten.
Kennis delen voor de toekomst
Tot slot kijkt Maarten verder dan de eigen kuddes. Met het lopende LEADER-project Schaap_GPT wil de vereniging kennis over schapenbegrazing veilig stellen en verder verspreiden. Als gevestigde speler kennen ze als geen ander het belang van kennis in deze nichemarkt. Het doel van dit LEADER-project is dan ook hun ervaring en kennis beschikbaar te stellen voor Vlaamse herders.
Dit artikel maakt deel uit van de brochure 'Landbouw en landschapskwaliteit'. Klik hier om de brochure te raadplegen.