Foto 1: Demonstratiemoment in juli 2025 (c) Inagro.
Foto 2: Groenbedekker van een mengsel van japanse haver, phacelia, zonnebloem en saffloer (c) Inagro.
Foto 3: Bespreking van innovatieve methoden zoals het gebruik van drones tijdens de demodag in juli 2025 (c) Inagro.
De Vlaamse polders staan voor een stille revolutie. Met het project PolderOntploegd zoeken landbouwers hoe minder grondbewerking kan leiden tot een betere bodemkwaliteit en een hogere weerbaarheid tegen droogte en wateroverlast. Projectcoördinator Zoë Borry, adviseur van Inagro, legt uit en vertelt waarom dit de toekomst is van de polder.
“PolderOntploegd gaat over meer dan niet winterploegen. Het is een shift in mindset door en voor het klimaat.”
Met die woorden vat projectcoördinator Zoë Borry het doel van PolderOntploegd samen. Het project brengt landbouwers, onderzoekers en adviseurs samen rond één duidelijke ambitie: de overgang maken van het klassieke winterploegen naar niet-kerende bodembewerking en groenbedekkers op zware poldergronden. Een flinke uitdaging, maar ook een enorme kans.
Klimaatextremen dwingen tot verandering
In de Vlaamse polders was winterploegen jarenlang de standaard. “Landbouwers brachten in het najaar grote kleikluiten naar boven door te ploegen om ze door regen en vorst in de winter te laten verkruimelen”, vertelt Zoë. Maar de tijden zijn veranderd. De zachte winters met een lager aantal vorstdagen verweren de klei onvoldoende. “De regen verweert de grond nog wel, maar zonder vorst blijven de kluiten te grof”, zegt Zoë.
Daarbovenop volgen de klimaatextremen elkaar steeds sneller op. “In het najaar van 2024 was het uitzonderlijk nat, met verzadigde velden. Het daaropvolgende voorjaar en de zomer van 2025 brachten dan weer maandenlange droogte en hitte”, zegt Zoë. De polderbodem is vruchtbaar, maar ook kwetsbaar. “Bij neerslag raakt hij snel verzadigd, en in periodes van droogte wordt hij keihard. Extreme weersomstandigheden slaan dus harder in op kleigronden. Daarom is het dus nog belangrijker om deze gronden weerbaar te maken. Want weerbare bodems zijn in staat om extreme weersomstandigheden te bufferen. Ze werken als een spons: bij hevige regen wordt extra water beter geïnfiltreerd en vastgehouden, en bij droogte makkelijker afgegeven”, legt Zoë uit. “De extreme weersituaties van de laatste jaren zorgden bij veel landbouwers voor een klik om de poldergrond weerbaarder te maken”.
PolderOntploegd kiest bewust voor een nieuwe aanpak in de polders: minder winterploegen, meer niet-kerende bodembewerking en groenbedekkers die de bodem versterken. “Zo werken we tegelijkertijd aan klimaatadaptatie en klimaatmitigatie.”
Van minder ploegen naar meer voordelen: een win-win voor de bodem, het klimaat en de landbouwer
“De bodem wordt weerbaarder tegen droogte en hevige regen, maar de voordelen reiken veel verder dan dat. Economisch gezien dalen het aantal werkuren en de brandstofkosten aanzienlijk, omdat er minder bewerkingen nodig zijn. Ecologisch krijgt de bodem rust: er is een beter waterbergend vermogen, meer koolstofopslag, meer biodiversiteit. Uiteindelijk is dit een win-win voor de bodem, het klimaat én de landbouwer”.
Durf anders te doen
“We vragen landbouwers om gewoontes los te laten”, zegt Zoë. “Dat doe je niet alleen. In de operationele groep inspireren landbouwers elkaar, delen ze wat werkt en wat niet, en proberen ze technieken uit op pilootpercelen. Zonder ploegen moet je immers keuzes maken over welke grondbewerking je uitvoert met welk werktuig, wanneer en onder welke omstandigheden, welke groenbedekker je kiest om in het voorjaar vlot te kunnen verwerken, welke bewerking je uitvoert om de groenbedekker te verkleinen, enzovoort. Kortom heel wat vragen en dat maakt het, zeker in de beginjaren, een uitdaging om het goed te doen.”
Zoë: “Wat echt helpt, zijn de verhalen van collega’s. Iemand zegt: ‘je moet het gewoon eens zelf proberen, ik deed het zo’. En landbouwers kunnen ook specifieke vragen stellen aan iemand die het al geprobeerd heeft. Dat praktische contact en vertrouwen zijn vaak even belangrijk als wetenschappelijke bewijzen. Zeker nu de klimaatextremen van de afgelopen jaren duidelijk maken dat de oude methodes hun limieten hebben.”
Bart Debussche van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, die het project opvolgde, beaamt: “De wisselwerking, de ideeën vanuit de operationele groep en de gedrevenheid om van elkaar te leren, waren bijzonder. Deze enthousiaste groep heeft de grote vraag naar praktische kennis en ervaring om de kleibodems niet meer te ploegen, aangepakt, maar het is nog maar een begin. Niet kerende-bodembewerkingen in de delicaat bewerkbare kleigronden, het is een uitdaging waar een groeiende groep landbouwers mee aan de slag gaat en waar een nog grotere groep landbouwers interesse in heeft. De nood aan verdere kennisuitwisseling blijft.”
PolderOntploegd?
PolderOntploegd is een EIP-project (Europees Innovatiepartnerschap) dat landbouwers in de Vlaamse polderregio ondersteunt bij de omschakeling naar duurzamere bodembewerkingspraktijken. De operationele groep zoekt naar de juiste aanpak om niet-kerende bodembewerking, een techniek die in Vlaanderen vooral op lichtere gronden wordt toegepast, ook op de zware kleigronden van de polders mogelijk te maken, mits de juiste aanpak.
De betrokken landbouwers, kennisinstellingen en praktijkcentra testen verschillende machines, groenbedekkers en werkwijzen. Het doel? Samen met landbouwers zoeken naar praktische handvatten om hun bodems gezonder, veerkrachtiger en toekomstbestendig te maken.
Wil u graag meer informatie over het project? Bezoek dan zeker de projectwebsite en herbekijk de slotwebinar.